Indii

Vikipedii
Hüpähtada: navigacii, Ecind
Disambig gray.svg Sil sanal voib olda toižid znamoičendoid; miše nähta niid, tulgat tänna.
Indijan Tazovaldkund
भारत गणराज्य (hindi)
(Bhārat Gaṇarājya)
Republic of India (angl.)
 Flag
Flag of India.svg
 Valdkundznam
Emblem of India.svg
Pälidn Uz' Deli
Eläjiden lugu (2016) 1 266 883 598[1] ristitud
Pind 3 287 590[2] km²
Indijan Tazovaldkundभारत गणराज्य (hindi)(Bhārat Gaṇarājya)Republic of India (angl.)
Kel' hindi, anglijan
Valdkundan pämez' Pranab Kumar Mukerdži
Päministr Narendra Modi
Religii induizm, islam, hristanuskond, ateizm, sikhizm, buddizm
Valüt indijan rupii (INR)
Internet-domen .in
Telefonkod +91
Aigvö UTC+5:30

Indii (hindi: भारत (Bhārat), angl.: India), oficialižikš Indijan Tazovaldkund (hindi भारत गणराज्य (Bhārat Gaṇarājya), angl.: Republic of India), om kaikiš suremb valdkund Suviazijas ristitišton da pindan mödhe. Pälidn om Uz' Deli.

Keled[redaktiruida | redaktiruida purde]

Indijan regionaližed oficialižed keled: assaman, bengalan, gudžarati, dogri, konkani, maithili, marathin, nepalan, orii, päivnouzmpandžaban, sanskrit, sindhi, urdu, kašmiran, kannad, malajalam, tamilan, telugu, santali, bodo, manipuri.

Istorii[redaktiruida | redaktiruida purde]

Vl 1947 elokun 17. päiväl Indii tedoti ičeze ripmatomudes Sures Britanijaspäi da linni sen dominionaks.

Vl 1950 vilukun 26. päiväl Indii tegihe tazovaldkundaks, sai täut ripmatomut, nügüdläine Konstitucii tuli väghe sil-žo päiväl.

Vl 1974 Indii kodvi ičeze atombombad manaluižel poukahtusel.

Geografii[redaktiruida | redaktiruida purde]

Indijan topografine kart.

Indii om mavaldkundröunoiš Pakistananke päivlaskmas, Kitain, Nepalan da Butananke pohjoižpäivnouzmas, Bangladešan da Mjanmaranke päivnouzmas. Sen ližaks, Indijal oma meriröunad Indonezijanke suvipäivnouzmas, Šrilankanke suves da Mal'divan Saridenke suvipäivlaskmas. Džammu da Kašmir-štat om olnu ridasižeks territorijaks, se röunatab Afganistananke lodehes.

Valdkundan pind om 3 287 590 km². Randanpirdan piduz om 7 517 km, niišpäi 5 423 km om kontinentižel Indijal, 2 094 km — Andamanan, Nikobaran da Lakkadivan saril Andamanan meres. Indijan päivlaskmaižed randad lainištab Indižen valdmeren Arabijan meri, a päivnouzmaižed randad — Bengalijan laht.

Gimalajad da niiden ezimägištod oma Indijan pohjoižel da pohjoižpäivnouzmaižel röunal. Dekan-mägitazangišt otab Indostan-pol'saren südäipalad. Kaikiš korktemb čokkoim om Kančendžang-mägi (8586 m, koumanz' kortte Mas), se sijadase Nepalan da Butanan keskes. Znamasižed joged oma Gang ližajogidenke da Brahmaputra. Surid järvid ei ole.

Klimatan nell' toižendad om Indijas: neps tropine, kuiv tropine, subtropine mussonine da korktoiden mägiden. Valdkundan tobmas palas koume sezonad oleleb vodes: neps da räk (suvipäivlaskmaine musson, kezaku-reduku, paneb sadegid nell' videndest), viluhk da kuiv (pohjoižpäivnouzmaine passat, kül'mku-uhoku), lujas räk da kuiv (keväz'ku-semendku). Vilukun keskmäine lämuz om +15°C pohjoižes da +27°C suves. Kaikiš räkämb ku om semendku +28°...+35°C kesklämudenke ani kaiktä. Paneb sadegid 1500-3000 mm vodes valdkundan territorijan tobmal palal, 12 tuh. millimetrhasai (Čerrapundži päivnouzmas). Lodehpolen da Dekan-platon päivlaskman klimat om kuivamb, 400-750 mm vodes.

Londuseližed pävarad oma londuseline gaz, kivihil', raudkivend, titankivend, hromkivend, marganc, boksitad, almazad da väghine mahuz; toižed varad — kivivoi, mouckivi, šoidkivi.

Tobmuz[redaktiruida | redaktiruida purde]

Valdkundan ohjastusen sauvuz Udes Deliš.

Ohjandusen form om federativine konstitucine parlamentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident, elektoraline kollegii (kogoneb parlamentan ühtnijoid molembiš kodišpäi) änestab händast da varaprezidentad videks vodeks. Prezident om käskusenandajan, radonoigendajan da käskuzkundaližen tombuziden formaline pä, hän om armijan päkäsknik, paneb päministrad radsijha. Kaik ohjastusen ministrad oma miččen-se parlamentan kodin ühtnijad.

Parlament (hindi: भारतीय संसद Bharatija Sansad) om kaks'kodine, kaik om 790 ühtnijad. Üläkodi om Štatoiden Nevondkund (hindi: राज्य सभा Radžja Sabha, angl.: Council of States) 245 ühtnijanke, štatoiden da territorijoiden käskusenandajad suimad valitas 238 heišpäi kudeks vodeks, 12 — prezident paneb čomamahton ristituid radsijha. Üläkodin koumandez vajehtase kaikuččes kahtes vodes. Alakodi om Rahvahaline Kodi (hindi: लोक सभा Lok Sabha, angl.: House of the People) 545 ühtnijanke 5 vodeks (543 — kaik rahvaz valičeb kaikid kerdalaz, 2 — prezident paneb angliž-indijalaižišpäi; 84 — kastoišpäi, 47 — heimoišpäi). Indijan prezident om eriline parlamentan ühtnik.

Päjärgvaličendad parlamentan alakodihe oliba ühesapordhaižed vl 2014 sulakun 7. päiväspäi semendkun 12. päivhäsai. Nügüdläine Indijan prezident om Pranab Kumar Mukerdži, händast änestihe vl 2012 heinkun 22. päiväl. Nügüdläine päministr om Narendra Modi vs 2014 semendkun 26. päiväspäi.

Indijan Tazovaldkundan oficialižed nacionaližed simvolad
Nacionaline živat 2005-bandipur-tusker.jpg
Nacionaline lind Pavo muticus (Tierpark Berlin) - 1017-899-(118).jpg
Nacionaline pu Banyan tree on the banks of Khadakwasla Dam.jpg
Nacionaline änik Sacred lotus Nelumbo nucifera.jpg
Nacionaline kaičendživat Panthera tigris.jpg
Nacionaline veziimetaiživat PlatanistaHardwicke.jpg
Nacionaline reptilii King-Cobra.jpg
Nacionaline kaičendimetaiživat Hanuman Langur.jpg
Nacionaline frukt An Unripe Mango Of Ratnagiri (India).JPG
Nacionaline pühäpert' New Delhi Temple.jpg
Nacionaline jogi River Ganges.JPG
Nacionaline mägi Nanda Devi 2006.JPG

Administrativiž-territorialine jagand[redaktiruida | redaktiruida purde]

   Kacu kirjutuz: Indijan štatad da territorijad.

Indijas om 29 štatad da 7 nevondterritorijad.

Eläjad[redaktiruida | redaktiruida purde]

Eläjiden lugu om enamb 1,2 milliardad ristitud (2013), Indii otab kahtenden sijan mail'mas ristitišton lugun mödhe (Kitain jäl'ghe).

Indijan lidnad-millionerad (vn 2011 rahvahanlugemižen mödhe[3], enamba 3 mln. ristitud, 10 lidnad): Mumbai, Deli, Bangalor, Haidarabad, Ahmedabad, Čennai, Kolkat, Surat, Pun, Džaipur.

Ižanduz[redaktiruida | redaktiruida purde]

Indijan rupijan znam: Indian Rupee symbol.svg.

Vl 2012 Indijan päeksport oli kivivoi (19%), juvelirižed tegesed da brill'jantad (7%), zelläd (4%); toine eksport — ris (2%), avtod (2%), himižtegimišton produkcii, sobad.

Homaičendad[redaktiruida | redaktiruida purde]

  1. Indijan ristitišton endustuz vl 2016 heinkus. — Mail'man faktoiden kirj (Cia.gov). (angl.)
  2. Indijan profil'. — India.gov.in.
  3. Vn 2011 Indijan rahvahanlugemižen satused: lidnad enamba 1 mln eläjid. — Censusindia.gov.in. (angl.)

Irdkosketused[redaktiruida | redaktiruida purde]


Azijan valdkundad
Azijan valdkundad
Afganistan | Araban Ühtenzoittud Emiratad (AÜE) | Armenii | Azerbaidžan1 | Bahrein | Bangladeš | Brunei | Butan | Egipt2 | Filippinad | Gruzii1 | Indii | Indonezii3 | Iordanii | Irak | Iran | Izrail' | Japonii | Jemen2 | Kambodž | Kazahstan1 | Katar | Kipr1 | Kirgizstan | Kitai | Korejan Rahvahaliž-Demokratine Tazovaldkund | Korejan Tazovaldkund | Kuveit | Laos | Livan | Malaizii | Mal'divan Sared | Mjanmar | Mongolii | Nepal | Oman | Pakistan | Päivnouzmaine Timor | Saudan Arabii | Singapur | Sirii | Šrilank | Tadžikistan | Tailand | Turkanma1 | Turkmenistan | Uzbekistan | Venäma1 | Vjetnam

1 Om Evropas mugažo. 2 Om Afrikas mugažo. 3 Om Valdmerimaiš mugažo.