Kazahstan

Vikipedii
Hüpähtada: navigacii, Ecind
Kazahstanan Tazovaldkund
Қазақстан Республикасы (kaz.)
Республика Казахстан (ven.)
 Flag
Flag of Kazakhstan.svg
 Valdkundznam
Emblem of Kazakhstan.svg
Pälidn Astan
Eläjiden lugu (2014) 17 221 097[1] ristitud
Pind 2,724,902[2] km²
Kazahstanan TazovaldkundҚазақстан Республикасы (kaz.)Республика Казахстан (ven.)
Kel' kazahan, venäkel'
Valdkundan pämez' Nursultan Nazarbajev
Päministr Karim Masimov
Religii islam, hristanuskond
Valüt kazahstanan tenge (KZT)
Internet-domen .kz, .қаз
Telefonkod +76, +77
Aigvö UTC+5...+6

Kazahstan (kaz.: Қазақстан, ven. Казахстан), täuz' oficialine nimi — Kazahstanan Tazovaldkund (kaz. Қазақстан Республикасы, ven. Республика Казахстан), om valdmererandatoi valdkund Azijas da Evropas paloin. Pälidn om Astan.

Kazahstanan pind om 2,724,902 km² (ühesanz' sija mail'mas).

Istorii[redaktiruida | redigeeri lähteteksti]

Vl 1991 tal'vkun 16. päiväl Kazahstan tedoti ičeze ripmatomudes NSTÜ:späi. Ühesas päiväs päliči, 25. päiväl, ripmatomuz tegihe täudeks.

Jäl'gmäine valdkundan Konstitucii[3] oli ottud kaiken rahvahan referendumal vl 1995 elokun 30. päiväl. Se om väges voziden 1998, 2007 da 2011 znamasižiden vajehtusidenke.

Geografijan andmused[redaktiruida | redigeeri lähteteksti]

Kazahstanan fotokuva kaimdajaspäi.

Kazahstanal oma mavaldkundröunad Venämanke päivlaskmas da pohjoižes (röunoiden piduz om 7644 km)[4], Kitainke päivnouzmas (1765 km), Kirgizstanan (1212 km), Uzbekistananke (2330 km) da Turkmenistananke (413 km) suves. Ühthine maröunoiden piduz om 13364 km. Kazahstanan päivlaskmaižed randad lainištab Kaspijan meri (randanpird — 1894 km), suvipäivlaskmas om kuidahtanu Aralmeri (kaks' vezištod, randanpird — 1070 km). Kazahstan om valdmererandatoi valdkund, surembaine mugoine mail'mas.

Valkundan kaikiš korktemb čokkoim om Han Tengri-mägenoc (6995 m).

Londuseližed varad oma kivivoi, londuseline gaz, kivihil', metallad (raudkivend, vas'k, boksitad, kuld, cink, hahktin, marganc, hrom, nikel', kobal't, molibden, uran).

Politine sistem[redaktiruida | redigeeri lähteteksti]

Kazahstanan parlamentan pertid Astanas.

Ohjandusen form om unitarine segoitadud tazovaldkund dominiruijan partijanke. Valdkundan pämez' om prezident (kaz.: Қазақстан Республикасының Президенті), kaik rahvaz valičeb händast videks vodeks, kahtenden strokun om voimuz (päiči ezmäižes prezidentas). Prezident om sodavägiden päkäsknik, valičeb päministrad da paneb händast radsijha parlamentan alakodin hüvästusen sandan jäl'ghe videks vodeks, paneb ministrid radsijha päministran nevondan mödhe.

Parlament (kaz.: Парламенті) om kaks'kodine. Üläkodi om Senat (kaz.: Сенаты) 47 ühtnijanke (32 oma delegatad kaksin kaikuččes regionaspäi, 15 — prezident paneb radnikusele) kudeks vodeks, Senatan pol' vajehtase kerdan koumes vodes. Mugažo kaik enččed valdkundan prezidentad oma Senatan ühtnijoikš ičeze elon pitte. Senatan ühtnijad pandas radnikusile Ülembaižen Käskuzkundan sudijoid prezidentan nevondan mödhe. Alakodi om Mažilis (kaz.: Мәжіліс) 107 ühtnijanke (98 — kaik rahvaz valičeb, 9 — Kazahstanan Rahvahiden Suim oigendab) videks vodeks.

Prezidentan jäl'gmäižed valičendad oliba edel strokud, vl 2015 sulakun 26. päiväl. Nursultan Nazarbajev sai vägestust (oti 97,75%), sen om hänen videnz' strok. Valičendad parlamentha oliba mugažo edel strokud, vl 2012 vilukun 15. (kaik rahvaz) da 16. (Kazahstanan Rahvahiden Suimas) päivil. Vspäi 2014 sulakun 2. päiväspäi Karim Masimov om päministraks (jo oli vozil 2007-2012).

Administrativiž-territorialine jagand[redaktiruida | redigeeri lähteteksti]

   Kacu kirjutuz: Kazahstanan administrativiž-territorialine jagand.

Kazahstan alajagase 14 agjaha (üks'lugu kaz.: облысы) da 2 lidnha valdkundan statusanke (Astan-pälidn, Alma-At). Völ om Baikonur-lidn eriližen statusanke, se om ottud kortomas Venämal vhesai 2050. Agjad jagadas 175 rajonha (üks'lugu kaz.: ауданы), sidä kesken 15 oma lidnoiš (Alma-At — 8, Astan — 3, Šimkent — 3, Karagandi — 2).

Mugažo valdkund alajagase vidhe statistižhe regionha.

Eläjad[redaktiruida | redigeeri lähteteksti]

Vl 2014 enamba 65% Kazahstanan eläjid oliba kazahlaižed, 21,8% — venänikad, 3% — uzbekalaižed, 1,8% — ukrainalaižed, 1,4% — uigurad, 1,2% — totarlaižed[5].

Kazahstanan järedad lidnad (enamba 300 tuh. ristitud vl 2014[6]): Alma-At, Astan-pälidn, Šimkent, Karagandi, Aktobe, Taraz, Pavlodar, Ust' Kamenogorsk, Semei.

Keled[redaktiruida | redigeeri lähteteksti]

Üks'jäine valdkundan kel' om kazahan kel'. Venäkel' om oficialižen statusanke kaiked valdkundadme.

Rahvahanižanduz[redaktiruida | redigeeri lähteteksti]

Kazahstanan tengen znam: Tenge symbol.svg.

Kazahstanan päeksport om kivivoi (59%), raud, sen ühthesuladused da tegesed (10%); toine eksport — londuseline gaz (5%), radioaktivižed elementad (4%), vas'k da sen ühthesuladused (4%), nižu (3%), kuld (3%), kivihil' (1%), cink (1%), korund (1%). Kitai om valdkundan eksportan päühtnijaks. Venäma om valdkundan importan päühtnijaks.

Homaičendad[redaktiruida | redigeeri lähteteksti]

  1. Vl 2014 sulakun 1. päiväl Kazahstanan Tazovaldkundan ristitišton lugumär. — Kazahstanan Tazovaldkundan statistikan agentuz (stat.gov.kz). (kazah.)
  2. Kazahstanan pind (vn 2011 kül'mkun 1. päivän andmused). — Kazahstanan Tazovaldkundan maresursoiden ohjandusen agentuz (auzr.kz). (ven.)
  3. Kazahstanan Konstitucijan tekst Vikipurtkiš. (angl.)
  4. Kazahstan. — Mail'man faktoiden kirj (Cia.gov). (angl.)
  5. Vl 2014 vilukun 1. päiväl Kazahstanan Tazovaldkundan ristitišton lugumär etnosiden mödhe. — Kazahstanan Tazovaldkundan statistikan agentuz (stat.gov.kz). (kazah.)
  6. Vl 2014 vilukun 1. päiväl Kazahstanan Tazovaldkundan ristitišton lugumär agjoiden, lidnoiden, rajoniden, rajonkeskusiden da žiloiden mödhe. — Kazahstanan Tazovaldkundan statistikan agentuz (stat.gov.kz). (kazah.)

Irdkosketused[redaktiruida | redigeeri lähteteksti]


Evropan valdkundad
Evropan valdkundad
Alamad | Albanii | Andorr | Armenii1 | Azerbaidžan1 | Avstrii | Bel'gii | Bolgarii | Bosnii da Gercegovin | Čehanma | Danii | Estinma | Francii | Grekanma | Gruzii1 | Horvatii | Irlandii | Islandii | Ispanii | Italii | Kazahstan1 | Kipr1 | Latvii | Litvanma | Lihtenštein | Lüksemburg | Mad'jaranma | Makedonii | Mal't | Moldov | Monako | Mustmägi | Norvegii | Pol'šanma | Portugalii | Ročinma | Romanii | San Marino | Saksanma | Serbii | Slovakii | Slovenii | Suomenma | Sur' Britanii | Šveicarii | Turkanma1 | Ukrain | Vatikan | Vaugedvenäma | Venäma1

1 Om Azijas mugažo.


Azijan valdkundad
Azijan valdkundad
Afganistan | Araban Ühtenzoittud Emiratad (AÜE) | Armenii | Azerbaidžan1 | Bahrein | Bangladeš | Brunei | Butan | Egipt2 | Filippinad | Gruzii1 | Indii | Indonezii3 | Iordanii | Irak | Iran | Izrail' | Japonii | Jemen2 | Kambodž | Kazahstan1 | Katar | Kipr1 | Kirgizstan | Kitai | Korejan Rahvahaliž-Demokratine Tazovaldkund | Korejan Tazovaldkund | Kuveit | Laos | Livan | Malaizii | Mal'divan Sared | Mjanmar | Mongolii | Nepal | Oman | Pakistan | Päivnouzmaine Timor | Saudan Arabii | Singapur | Sirii | Šrilank | Tadžikistan | Tailand | Turkanma1 | Turkmenistan | Uzbekistan | Venäma1 | Vjetnam

1 Om Evropas mugažo. 2 Om Afrikas mugažo. 3 Om Valdmerimaiš mugažo.