Kazahstan

Kazahstanan Tazovaldkund
Қазақстан Республикасы (kaz.)
Республика Казахстан (ven.)

Flag	Valdkundznam
Pälidn	Astan
Eläjiden lugu (2014)	17 221 097 ristitud
Pind	2,724,902 km²
Kel'	kazahan, venäkel'
Valdkundan pämez'	Nursultan Nazarbajev
Päministr	Karim Masimov
Religii	islam, hristanuskond
Valüt	kazahstanan tenge (KZT)
Internet-domen	.kz, .қаз
Telefonkod	+76, +77
Aigvö	UTC+5...+6

Kazahstan (kaz.: Қазақстан, ven. Казахстан), täuz' oficialine nimi — Kazahstanan Tazovaldkund (kaz. Қазақстан Республикасы, ven. Республика Казахстан), om valdmererandatoi valdkund Azijas da Evropas paloin. Pälidn om Astan.

Kazahstanan pind om 2,724,902 km² (ühesanz' sija mail'mas).

Istorii

Vl 1991 tal'vkun 16. päiväl Kazahstan tedoti ičeze ripmatomudes NSTÜ:späi. Ühesas päiväs päliči, 25. päiväl, ripmatomuz tegihe täudeks.

Jäl'gmäine valdkundan Konstitucii oli ottud kaiken rahvahan referendumal vl 1995 elokun 30. päiväl. Se om väges voziden 1998, 2007 da 2011 znamasižiden vajehtusidenke.

Geografijan andmused

Kazahstanan fotokuva kaimdajaspäi.

Kazahstanal oma mavaldkundröunad Venämanke päivlaskmas da pohjoižes (röunoiden piduz om 7644 km), Kitainke päivnouzmas (1765 km), Kirgizstanan (1212 km), Uzbekistananke (2330 km) da Turkmenistananke (413 km) suves. Ühthine maröunoiden piduz om 13364 km. Kazahstanan päivlaskmaižed randad lainištab Kaspijan meri (randanpird — 1894 km), suvipäivlaskmas om kuidahtanu Aralmeri (kaks' vezištod, randanpird — 1070 km). Kazahstan om valdmererandatoi valdkund, surembaine mugoine mail'mas.

Valkundan kaikiš korktemb čokkoim om Han Tengri-mägenoc (6995 m).

Londuseližed varad oma kivivoi, londuseline gaz, kivihil', metallad (raudkivend, vas'k, boksitad, kuld, cink, hahktin, marganc, hrom, nikel', kobal't, molibden, uran).

Politine sistem

Kazahstanan parlamentan pertid Astanas.

Ohjandusen form om unitarine segoitadud tazovaldkund dominiruijan partijanke. Valdkundan pämez' om prezident (kaz.: Қазақстан Республикасының Президенті), kaik rahvaz valičeb händast videks vodeks, kahtenden strokun om voimuz (päiči ezmäižes prezidentas). Prezident om sodavägiden päkäsknik, valičeb päministrad da paneb händast radsijha parlamentan alakodin hüvästusen sandan jäl'ghe videks vodeks, paneb ministrid radsijha päministran nevondan mödhe.

Parlament (kaz.: Парламенті) om kaks'kodine. Üläkodi om Senat (kaz.: Сенаты) 47 ühtnijanke (32 oma delegatad kaksin kaikuččes regionaspäi, 15 — prezident paneb radnikusele) kudeks vodeks, Senatan pol' vajehtase kerdan koumes vodes. Mugažo kaik enččed valdkundan prezidentad oma Senatan ühtnijoikš ičeze elon pitte. Senatan ühtnijad pandas radnikusile Ülembaižen Käskuzkundan sudijoid prezidentan nevondan mödhe. Alakodi om Mažilis (kaz.: Мәжіліс) 107 ühtnijanke (98 — kaik rahvaz valičeb, 9 — Kazahstanan Rahvahiden Suim oigendab) videks vodeks.

Prezidentan jäl'gmäižed valičendad oliba edel strokud, vl 2015 sulakun 26. päiväl. Nursultan Nazarbajev sai vägestust (oti 97,75%), sen om hänen videnz' strok. Valičendad parlamentha oliba mugažo edel strokud, vl 2012 vilukun 15. (kaik rahvaz) da 16. (Kazahstanan Rahvahiden Suimas) päivil. Vspäi 2014 sulakun 2. päiväspäi Karim Masimov om päministraks (jo oli vozil 2007-2012).

Administrativiž-territorialine jagand

   Kacu kirjutuz: Kazahstanan administrativiž-territorialine jagand.

Kazahstan alajagase 14 agjaha (üks'lugu kaz.: облысы) da 2 lidnha valdkundan statusanke (Astan-pälidn, Alma-At). Völ om Baikonur-lidn eriližen statusanke, se om ottud kortomas Venämal vhesai 2050. Agjad jagadas 175 rajonha (üks'lugu kaz.: ауданы), sidä kesken 15 oma lidnoiš (Alma-At — 8, Astan — 3, Šimkent — 3, Karagandi — 2).

Mugažo valdkund alajagase vidhe statistižhe regionha.

Eläjad

Vl 2014 enamba 65% Kazahstanan eläjid oliba kazahlaižed, 21,8% — venänikad, 3% — uzbekalaižed, 1,8% — ukrainalaižed, 1,4% — uigurad, 1,2% — totarlaižed.

Kazahstanan järedad lidnad (enamba 300 tuh. ristitud vl 2014): Alma-At, Astan-pälidn, Šimkent, Karagandi, Aktobe, Taraz, Pavlodar, Ust' Kamenogorsk, Semei.

Keled

Üks'jäine valdkundan kel' om kazahan kel'. Venäkel' om oficialižen statusanke kaiked valdkundadme.

Rahvahanižanduz

Kazahstanan tengen znam: .

Kazahstanan päeksport om kivivoi (59%), raud, sen ühthesuladused da tegesed (10%); toine eksport — londuseline gaz (5%), radioaktivižed elementad (4%), vas'k da sen ühthesuladused (4%), nižu (3%), kuld (3%), kivihil' (1%), cink (1%), korund (1%). Kitai om valdkundan eksportan päühtnijaks. Venäma om valdkundan importan päühtnijaks.

Irdkosketused

• Kazahstanan Tazovaldkundan prezidentan oficialine sait. (kazah.) (ven.) (angl.)
• Kazahstanan Tazovaldkundan parlamentan oficialine sait. (kazah.) (ven.) (angl.)
• Kazahstanan Tazovaldkundan ohjastusen oficialine sait. (kazah.) (ven.) (angl.)
• Kazahstanan e-valdkundan portal. (kazah.) (ven.) (angl.)
• Kazahstanan Tazovaldkundan statistikan agentuz (Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі) (stat.gov.kz). (kazah.) (ven.) (angl.)