Kazahstan

Vikipedii
Jump to navigation Jump to search
Kazahstanan Tazovaldkund
Қазақстан Республикасы (kaz.)
Республика Казахстан (ven.)
 Flag
Flag of Kazakhstan.svg
 Valdkundznam
Emblem of Kazakhstan.svg
Pälidn Astan
Eläjiden lugu (2018) 18 744 548[1] ristitud
Pind 2 724 902[2] km²
Kazahstanan Tazovaldkund Қазақстан Республикасы (kaz.) Республика Казахстан (ven.)
Kel' kazahan, venäkel'
Valdkundan pämez' Nursultan Nazarbajev
Päministr Bahitžan Sagintaev
Religii islam, hristanuskond
Valüt kazahstanan tenge (KZT)
Internet-domen .kz. .қаз
Telefonkod +76, +77
Aigvö UTC+5..+6

Kazahstan (kaz.: Қазақстан, ven.: Казахстан), täuz' oficialine nimi — Kazahstanan Tazovaldkund (kaz.: Қазақстан Республикасы, ven.: Республика Казахстан), om valdmererandatoi valdkund Azijas da Evropas paloin. Pälidn om Astan.

Kazahstanan pind om 2 724 902 km² (ühesanz' sija mail'mas).

Keled[redaktiruida | redaktiruida purde]

Üks'jäine valdkundan kel' om kazahan kel'. Venäkel' om oficialiženke statusanke kaiked valdkundadme.

Istorii[redaktiruida | redaktiruida purde]

Vn 1991 16. päiväl tal'vkud Kazahstan tedoti ičeze ripmatomudes NSTÜ:späi. Ühesas päiväs päliči, 25. päiväl, ripmatomuz kändihe täudeks.

Jäl'gmäine valdkundan Konstitucii[3] om ottud kaiken rahvahan referendumal vn 1995 30. päiväl elokud. Se om väges voziden 1998, 2007, 2011 da 2017 znamasižidenke vajehtusidenke.

Geografijan andmused[redaktiruida | redaktiruida purde]

Kazahstanan fotokuva kaimdajaspäi.

Kazahstanal om mavaldkundröunoid Venämanke päivlaskmas da pohjoižes (röunoiden piduz om 7644 km), Kitainke päivnouzmas (1765 km), Kirgizstananke (1212 km), Uzbekistananke (2330 km) da Turkmenistananke (413 km) suves. Ühthine maröunoiden piduz om 13364 km. Kazahstanan päivlaskmaižed randad lainištab Kaspijan meri (randanpird — 1894 km), suvipäivlaskmas om kuidahtanu Aralmeri (kaks' vezištod, randanpird — 1070 km). Kazahstan om valdmererandatoi valdkund, kaikiš suremb mugoine mail'mas.

Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Han Tengri-mägenoc (6995 m).

Londuseližed varad oma kivivoi, londuseline gaz, kivihil', metallad (raudkivend, vas'k, boksitad, kuld, cink, hahktin, marganc, hrom, nikel', kobal't, molibden, uran).

Politine sistem[redaktiruida | redaktiruida purde]

Kazahstanan parlamentan pertid Astanas.

Ohjandusen form om unitarine segoitadud tazovaldkund dominiruijanke partijanke. Valdkundan pämez' om prezident (kaz.: Қазақстан Республикасының Президенті), kaik rahvaz valičeb händast videks vodeks, kahtenden strokun voimuz om (päiči ezmäižes prezidentas). Prezident om sodavägiden päkäsknik, valičeb päministrad da paneb händast radsijha parlamentan alakodin hüvästusen sandan jäl'ghe videks vodeks, paneb ministrid radsijha päministran nevondan mödhe.

Parlament (kaz.: Парламенті) om kaks'kodine. Üläkodi om Senat (kaz.: Сенаты) 47 ühtnijanke (32 oma delegatad kaksin kaikuččes regionaspäi, 15 — prezident paneb radnikusele) kudeks vodeks, Senatan pol' vajehtase kerdan koumes vodes. Mugažo kaik enččed valdkundan prezidentad oma Senatan ühtnijoikš ičeze elon pitte. Senatan ühtnijad pandas radnikusile Ülembaižen Käskuzkundan sudijoid prezidentan nevondan mödhe. Alakodi om Mažilis (kaz.: Мәжіліс) 107 ühtnijanke (98 — kaik rahvaz valičeb, 9 — Kazahstanan Rahvahiden Suim oigendab) videks vodeks.

Prezidentan jäl'gmäižed valičendad oliba edel strokud, vn 2015 26. päiväl sulakud. Nursultan Nazarbajev sai vägestust (oti 97,75%), sen om hänen videnz' strok. Parlamentan ühtnijoiden valičendad parlamentha oliba edel strokud möst, vn 2016 20. päiväl keväz'kud. Vodes 2016 sügüz'kun 9. päiväspäi Bahitžan Sagintaev radab päministran.

Administrativiž-territorialine jagand[redaktiruida | redaktiruida purde]

   Kacu kirjutuz: Kazahstanan administrativiž-territorialine jagand.

Kazahstan jagase 14 agjaha (üks'lugu kaz.: облысы) da 3 lidnha tazovaldkundan alištusenke (Astan-pälidn, Alma-At i Šimkent). Völ om Baikonur-lidn eriliženke statusanke, se om kortomdüd Venämal vhesai 2050. Agjad alajagasoiš 180 rajonha (üks'lugu kaz.: ауданы), sidä kesken 20 oma lidnoiš (Alma-At — 8, Astan — 4, Šimkent — 4, Karagandi — 2, Aktobe — 2).

Mugažo valdkund jagase vidhe statistižhe regionha.

Eläjad[redaktiruida | redaktiruida purde]

Vl 2014 valdkundan eläjiden lugu oli 17 221 097 ristitud[4]. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.

Vl 2014 enamba 65% Kazahstanan eläjid oliba kazahlaižed, 21,8% — venänikad, 3% — uzbekalaižed, 1,8% — ukrainalaižed, 1,4% — uigurad, 1,2% — totarlaižed.[5]

Kazahstanan järedad lidnad (enamba 300 tuh. ristituid vl 2014[6]): Alma-At, Astan-pälidn, Šimkent, Karagandi, Aktobe, Taraz, Pavlodar, Ust' Kamenogorsk, Semei.

Rahvahanižanduz[redaktiruida | redaktiruida purde]

Kazahstanan tengen znam: Tenge symbol.svg.

Kazahstanan päeksport om kivivoi (59%), raud, sen ühthesuladused da tegesed (10%); toine eksport — londuseline gaz (5%), radioaktivižed elementad (4%), vas'k da sen ühthesuladused (4%), nižu (3%), kuld (3%), kivihil' (1%), cink (1%), korund (1%). Kitai om valdkundan eksportan päühtnijaks. Venäma om valdkundan importan päühtnijaks.

Homaičendad[redaktiruida | redaktiruida purde]

  1. Kazahstanan Tazovaldkundan ristitišton endustuz vn 2018 heinkus // Mail'man faktoiden kirj. — Cia.gov. (kazah.)
  2. Kazahstanan pind (vn 2011 kül'mkun 1. päivän andmused). — Kazahstanan Tazovaldkundan maresursoiden ohjandusen agentuz (auzr.kz). (ven.)
  3. Kazahstanan Konstitucijan tekst Vikipurtkiš. (angl.)
  4. Kazahstanan Tazovaldkundan ristitišton lugumär vn 2014 1. päiväl sulakud. — Kazahstanan Tazovaldkundan statistikan agentuz (stat.gov.kz). (kazah.)
  5. Kazahstanan Tazovaldkundan ristitišton lugumär etnosiden mödhe vn 2014 1. päiväl vilukud. — Kazahstanan Tazovaldkundan statistikan agentuz (stat.gov.kz). (kazah.)
  6. Kazahstanan Tazovaldkundan ristitišton lugumär agjoiden, lidnoiden, rajoniden, rajonkeskusiden da žiloiden mödhe vn 2014 1. päiväl vilukud. — Kazahstanan Tazovaldkundan statistikan agentuz (stat.gov.kz). (kazah.)

Irdkosketused[redaktiruida | redaktiruida purde]


Evropan valdkundad
Evropan valdkundad
Alamad | Albanii | Andorr | Armenii1 | Azerbaidžan1 | Avstrii | Bel'gii | Bolgarii | Bosnii da Gercegovin | Čehanma | Danii | Estinma | Francii | Grekanma | Gruzii1 | Horvatii | Irlandii | Islandii | Ispanii | Italii | Kazahstan1 | Kipr1 | Latvii | Litvanma | Lihtenštein | Lüksemburg | Mad'jaranma | Makedonii | Mal't | Moldov | Monako | Mustmägi | Norvegii | Pol'šanma | Portugalii | Ročinma | Romanii | San Marino | Saksanma | Serbii | Slovakii | Slovenii | Suomenma | Sur' Britanii | Šveicarii | Turkanma1 | Ukrain | Vatikan | Vaugedvenäma | Venäma1

1 Om Azijas mugažo.


Azijan valdkundad
Azijan valdkundad
Afganistan | Araban Ühtenzoittud Emiratad (AÜE) | Armenii | Azerbaidžan1 | Bahrein | Bangladeš | Brunei | Butan | Egipt2 | Filippinad | Gruzii1 | Indii | Indonezii3 | Irak | Iran | Izrail' | Japonii | Jemen2 | Jordanii | Kambodž | Kazahstan1 | Katar | Kipr1 | Kirgizstan | Kitai | Korejan Rahvahaliž-Demokratine Tazovaldkund | Korejan Tazovaldkund | Kuveit | Laos | Livan | Malaizii | Mal'divan Sared | Mjanmar | Mongolii | Nepal | Oman | Pakistan | Päivnouzmaine Timor | Saudan Arabii | Singapur | Sirii | Šrilank | Tadžikistan | Tailand | Turkanma1 | Turkmenistan | Uzbekistan | Venäma1 | Vjetnam

1 Om Evropas mugažo. 2 Om Afrikas mugažo. 3 Om Valdmerimaiš mugažo.