Kolumbii

Vikipedii
Hüpähtada: navigacii, Ecind
Kolumbijan Tazovaldkund
República de Colombia
 Flag
Flag of Colombia.svg
 Valdkundznam
Coat of arms of Colombia.svg
Pälidn Bogota
Eläjiden lugu (2014) 46 245 297[1] ristitud
Pind 1 141 748 km²
Kolumbijan TazovaldkundRepública de Colombia
Kel' ispanijan
Valdkundan pämez' Huan Manuel' Santos
Päministr hän-žo
Religii hristanuskond
Valüt kolumbijan peso (COP)
Internet-domen .co
Telefonkod +57
Aigvö UTC-5

Kolumbii, täuz' oficialine form — Kolumbijan Tazovaldkund (ispanijaks: República de Colombia), om valdkund Suviamerikan lodehes. Pälidn da kaikiš järedamb lidn om Bogota.

Etimologii[redaktiruida | redaktiruida purde]

Valdkundan nimi anttihe Kolumban Hristoforan oiktastuseks, hän avaiži Amerikad evropalaižile da oli tetaban merimatkadajan.

Istorii[redaktiruida | redaktiruida purde]

Vl 1810 heinkun 20. päiväl Simon Bolivar, Kolumbijan vei, tedoti ripmatomudes Ispanijaspäi. Jäl'gmäine Konstitucijan udištamine oli vl 1991 heinkun 4. päiväl.

Vlpäi 1964 Kolumbijas rahvahanikoiden voin astub.

Geografijan andmused[redaktiruida | redaktiruida purde]

Kolumbijan topografine kart.

Kolumbii om mavaldkundröunoiš Panamanke (röunan piduz — 266 km) päivlaskmas, Venesuelan (2219 km) da Brazilijanke (1645 km) päivnouzmas, Perun (1626 km) da Ekvadoranke (586 km) suves. Ühthine röun kuivmadme — 6342 km.[2].

Sen ližaks Kolumbijan San Andres da Providensii-departamentan sared sijadase päivnouzmha Nikaraguaspäi, ka mugažo Kolumbii röunatab meridme Kostarikan, Nikaraguan, Gondurasan, Jamaikan, Dominikan Tazovaldkundanke da Haitinke[3].

Ühthine randanpird om 3208 km. Kolumbijan päivlaskmaižed randad lainištab Tün' valdmeri (randanpird — 1448 km), a pohjoižed randad — Atlantižen valdmeren Kariban meri (1760 km)[4].

Andad-mäged ottas 60% man territorijad. Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Kristobal' Kolon-mägenoc, 5776 m[5] valdmeren pindan päl. Kaikiš znamasine Magdalen-jogi jokseb Kariban merhe. Amazonkan da Orinokon ližajoged oma äiluguižed. Enamba 240 lühüdad joged lankteb Tünhe valdmerhe, sikš miše Tünen valdmererandaline alangišt nepstub lujas hüvin (oleskeleb 10 tuhad mm vodes).

Londuseližed pävarad oma kivivoi, londuseline gaz, kivihil', nikel', izumrudad; toižed varad oma raudkivend, kuld, vas'k, gidroenergii.

Tobmuz[redaktiruida | redaktiruida purde]

Kongressan pert' (Capitolio Nacional), Bogota.

Kolumbii om unitarine konstitucine prezidentine tazovaldkund.

Valdkundan pämez' om prezident (rahvaz valičeb händast 4 vodeks, kahtenden strokun om voimuz), hän-žo om ohjastusen pämeheks. Ministrad da varaprezident oma abuiš prezidental.

Parlament om kaks'kodine Kongress (isp. Congreso), sen ühtnijoid mugažo rahvaz valičeb 4 vodeks. Üläkodi, Senat (isp. Senado), kogoneb 102 ühtnijoišpäi. Alakodi, Ezitajiden Kodi (isp. Cámara de Representantes) mülütab 166 ezitajad-ühtnijad (162 ümbrikoile ližaks, om kvotid: 1 ristit — indejalaižišpäi, 1 — afrokolumbijalaižišpäi, 1 — röunantagaižiš kolumbijalaižišpäi da 1 — toižiš vähembusišpäi).

Kaikiden munucipalitetoiden valičendad tegese 1 vodes da 5 kus prezidentan valičendoiden jäl'hge.

Jäl'gmäižed prezidentan valičendad oliba kahtil turil vl 2014 semendkun 25. da kezakun 15. päivil. Järgvaličendad parlamentha oliba vl 2014 keväz'kun 9. päiväl.

Administrativiž-territorialine jagand[redaktiruida | redaktiruida purde]

   Kacu kirjutuz: Kolumbijan administrativiž-territorialine jagand.

Kolumbii alajagase 32 departamentha (isp. departamento) da völ üks' Pälidnan ümbrik om departamentan oiktusidenke. Departamentad alajagase municipijoihe (niid 1123) (isp. municipio), a ned — penembihe municipaližihe ühtnikoihe (isp. corregimientos, comunas).

Eläjad[redaktiruida | redaktiruida purde]

Kolumbijas elädas kolumbijalaižed.

Kolumbijan toižed lidnad-millionerad (vl 2013[6], surembaspäi penembha): Medel'jin, Kali, Barrankil'j, Kartahen.

Ižanduz[redaktiruida | redaktiruida purde]

Kolumbijan päeksport om kivivoin ümbriradmižen produktad, kofe (toine tegii mail'mas), kivihil', sobad (sijaližes puvillaspäi), nikel', izumrudad (mail'man sal'hen 90%), bananad, sahar da änikod.

Homaičendad[redaktiruida | redaktiruida purde]

  1. Kolumbijan ristitišton endustuz vl 2014 heinkus. — Mail'man faktoiden kirj (Cia.gov). (angl.)
  2. Definición de Límite. — Sociedad Geográfica de Colombia. — Sogeocol.edu.co. (isp.)
  3. Röunad meridme. — Cancilleria.gov.co. (angl.)
  4. Definición de Frontera. — Sociedad Geográfica de Colombia. — Sogeocol.edu.co. (isp.)
  5. Kristobal' Kolon-mägenocan korktuz'. — Peakbagger.com. (angl.)
  6. Estimaciones de Población 1985 - 2005 y Proyecciones de Población 2005 - 2020 Total Municipal por Área (endustuz). — Departamento Administrativo Nacional de Estadística (dane.gov.co). (isp.)

Irdkosketused[redaktiruida | redaktiruida purde]


Suviamerikan valdkundad
Suviamerikan valdkundad
Argentin | Bolivii | Brazilii | Čili | Ekvador | Gajan | Kolumbii | Paragvai | Peru | Surinam | Urugvai | Venesuel