Madagaskar

Vikipedii
Hüpähtada: navigacii, Ecind
Disambig gray.svg Sil sanal voib olda toižid znamoičendoid; miše nähta niid, tulgat tänna.
Madagaskaran Tazovaldkund
Repoblikan'i Madagasikara (malag.)
République de Madagascar (fr.)
 Flag
Flag of Madagascar.svg
 Valdkundznam
Seal of Madagascar.svg
Pälidn Antananarivu
Eläjiden lugu (2014) 23 201 926[1] ristitud
Pind 587 041 km²
Madagaskaran TazovaldkundRepoblikan'i Madagasikara (malag.)République de Madagascar (fr.)
Kel' malagasin, francijan
Valdkundan pämez' Eri Radzaunarimampianina
Päministr Žan Ravelonarivu
Religii ezitatoiden kul't, hristanuskond
Valüt madagaskaran ariari (MGA)
Internet-domen .mg
Telefonkod +261
Aigvö UTC+3

Madagaskaran Tazovaldkund (malagasikš: Repoblikan'i Madagasikara, francijaks: République de Madagascar), om sar'hihe valdkund läz Afrikan päivnouzmašt randištod, Indižes valdmeres. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Antananarivu.

Istorii[redaktiruida | redaktiruida purde]

Vl 1960 kezakun 26. päiväl Madagaskar tedoti ičeze ripmatomudes Francijaspäi.

Jäl'gmäine Konstitucijan udištamine oli vl 2010 kül'mkun 22. päiväl kaiken rahvahan referenduman jäl'ghe.

Geografijan andmused[redaktiruida | redaktiruida purde]

Madagaskaran topografine kart.

Madagaskar sijadase Madagaskar-sarel (4nz' surtte mail'mas), nece sar' om 1600 km pitte da 600 km levette. Sen ühtes läz om severz' penid sarid.

Madagaskaraspäi päivlaskmha Mozambik sijadase Mozambikan sal'men kal't (419 km). Komoran Sared oma lodeheze Madagaskaraspäi, a Mavrikii da francine Reün'jon — pohjoižpäivnouzmpoles sišpäi. Madagaskaran randad lainištab Indine valdmeri. Merirandan piduz om 4828 km.

Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om sambnu Marumukutru-vulkan Caratanan-mägimassivas saren pohjoižpoles, 2876 m valdmeren pindan päl. Päivnouzmaižed joged oma lühüdambad mi päivlaskmaižed, no niil om gidroenergetine potencial. Om koume sured järved: Alautr (900 km²), Kinkuni (100 km²) da Ihutri (96-112 km²).

Klimat om räk tropine randištol, man keskuses ven klimat om. Paneb sadegid 320 millimetraspäi man suvipäivlaskmas 3500 millimetrhasai päivnouzmrandpolel, man keskuses Andžafi-mägiplatol (kus pälidn om) — 1400 mm vodes.

Londuseližed pävarad oma hromkivendod, boksitad, kivihil', vas'k, kuld da grafit; erased toižed varad oma kivivoi, kala, tropižed mecad (kattas man 26% territorijad) da gidroenergii.

Politine sistem[redaktiruida | redaktiruida purde]

Madagaskaran prezidentan pert', Antananarivu.

Ohjandusen form om unitarine konstitucine prezidentiž-parlamentine tazovaldkund äjiden partijoidenke.

Valdkundan pämez' om prezident. Kaik rahvaz valičeb händast 5 vodeks (hänel om 3 strokud surembaižikš). Sodakukerdusen aigan enzne prezident oli heittud vl 2009 keväz'kun 17. päiväl. Prezident paneb päministrad radsijha. Edel järgvaličendoid ministrišt oli valdkundan realižeks käskusenandajaks tobmudeks.

Madagaskaran parlament om kaks'kodine. Üläkodi om Senat (Antenimieran-Doholona/Sénat) 33 ühtnijanke (22 — valitud kaikel rahvahal, 11 — pandas prezidental). Alakodi om Nacionaline Nevondkund (Antenimieram-Pirenena/Assemblée Nationale), kogoneb 160 deputatad-ühtnijad (heid rahvaz valičeb 4 vodeks). Vl 2013 tal'vkun 20. päiväl ühthižed prezidentan da parlamentan järgvaličendad oliba.

Konstitucine käskuzkund kodvib käskusid, miše ned sättuižiba Konstitucijale.

Administrativiž-territorialine jagand[redaktiruida | redaktiruida purde]

   Kacu kirjutuz: Madagaskaran administrativiž-territorialine jagand.

Madagaskaran Tazovaldkund alajagase 22 regionha (provincijha) (malagas. faritra), kudambad alajagase departamentoihe (niid om 119) (malagas. departemanta), a ned — kommunihe (malagas. kaominina) (niid om 1579). Kommunad edemba alajagase 17,485 fokontany:he[2]. Regionad ühtenzoittas 6 avtonomižhe agjaha (provincijha) (malagas. faritany mizakatena).

Eläjad[redaktiruida | redaktiruida purde]

Madagaskaras elädas malagasijalaižed.

Madagaskaran toižed sured lidnad (enamba 100 tuh. ristitud vl 2012[3], surembaspäi penembha): Tuamasin, Ancirabe, Fianarancua, Mahadzang, Tuliar.

Ižanduz[redaktiruida | redaktiruida purde]

Madagaskaran päeksport om tekstil'tegesed, kofe, eriližmagutesed (vanil' — 1nz' sija mail'mas); toine eksport — hrom, nikel', kivivoin ümbriradmižen produktad, sahar, kala, putegesed.

Homaičendad[redaktiruida | redaktiruida purde]

  1. Madagaskaran ristitišton endustuz vl 2014 heinkus. — Mail'man faktoiden kirj (Cia.gov). (angl.)
  2. Presentation des resultats de la cartographie numerique en preparation du troisieme recensement generale de la population et de l'habitation. — Institut nationale de la statistique (INSTAT, instat.mg), Government of Madagascar. (fr.)
  3. Madagascar: largest cities and towns and statistics of their population. — World-gazetteer.com. (angl.)

Irdkosketused[redaktiruida | redaktiruida purde]


Afrikan valdkundad
Afrikan valdkundad
Alžir | Angol | Benin | Botsvan | Burkina Faso | Burundi | Čad | Džibuti | Efiopii | Egipt1 | Ekvatorialine Gvinei | Eritrei | Gabon | Gambii | Gan | Gvinei | Gvinei-Bisau | Jemen1 | Kabo Verde | Kamerun | Kenii | Keskafrikan Tazovaldkund | Komoran Sared | Kongon Demokratine Tazovaldkund | Kongon Tazovaldkund | Kot d'Ivuar | Lesoto | Liberii | Livii | Madagaskar | Malavi | Mali | Marok | Mavrikii | Mavritanii | Mozambik | Namibii | Niger | Nigerii | Ruand | San Tome da Prinsipi | Seišelan Sared | Senegal | Sjerra Leone | Somali | Sudan | Suviafrikan Tazovaldkund | Suvisudan | Svazilend | Zambii | Zimbabve | Tanzanii | Togo | Tunis | Ugand

1 Om Azijas mugažo.