Madagaskar

Vikipedii
Jump to navigation Jump to search
Madagaskaran Tazovaldkund
Repoblikan'i Madagasikara (malag.)
République de Madagascar (fr.)
 Flag
Flag of Madagascar.svg
 Valdkundznam
Seal of Madagascar.svg
Pälidn Antananarivu
Eläjiden lugu (2014) 23 201 926[1] ristitud
Pind 587 041 km²
Madagaskaran Tazovaldkund Repoblikan'i Madagasikara (malag.) République de Madagascar (fr.)
Kel' malagasin, francijan
Valdkundan pämez' Eri Radzaunarimampianina
Päministr Žan Ravelonarivu
Religii ezitatoiden kul't, hristanuskond
Valüt madagaskaran ariari (MGA)
Internet-domen .mg
Telefonkod +261
Aigvö UTC+3
Disambig gray.svg Sil sanal voib olda toižid znamoičendoid; miše nähta niid, tulgat tänna.

Madagaskaran Tazovaldkund (malagasikš: Repoblikan'i Madagasikara, francijaks: République de Madagascar), om sar'hihe valdkund läz Afrikan päivnouzmašt randištod, Indižes valdmeres. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Antananarivu.

Istorii[redaktiruida | redaktiruida purde]

Vn 1960 26. päiväl kezakud Madagaskar tedoti ičeze ripmatomudes Francijaspäi.

Konstitucijan jäl'gmäine udištamine oli vn 2010 22. päiväl kül'mkud kaiken rahvahan referenduman jäl'ghe.

Geografijan andmused[redaktiruida | redaktiruida purde]

Madagaskaran topografine kart.

Madagaskar sijadase Madagaskar-sarel (4nz' surtte mail'mas), nece sar' om 1600 km pitte da 600 km levette. Sen ühtes läz om severz' penid sarid.

Mozambik sijadase päivlaskmha Madagaskaraspäi Mozambikan sal'men kal't (419 km). Komoran Sared oma lodeheze Madagaskaraspäi, Mavrikii i francine Reün'jon — pohjoižpäivnouzmpoles sišpäi. Madagaskaran randad lainištab Indine valdmeri. Merirandan piduz om 4828 km.

Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om sambnu Marumukutru-vulkan Caratanan-mägimassivas saren pohjoižpoles, 2876 m valdmeren pindan päl. Päivnouzmaižed joged oma lühüdambad mi päivlaskmaižed, no niil om gidroenergetine potencial. Om koume sured järved: Alautr (900 km²), Kinkuni (100 km²) da Ihutri (96..112 km²).

Klimat om räk tropine randištol, ven klimat om man keskuses. Paneb sadegid 320 millimetraspäi man suvipäivlaskmas 3500 millimetrhasai päivnouzmrandpolel, man keskuses Andžafi-mägiplatol (kus pälidn om) — 1400 mm vodes.

Londuseližed pävarad oma hromkivendod, boksitad, kivihil', vas'k, kuld da grafit; erased toižed varad oma kivivoi, kala, tropižed mecad (kattas man 26% territorijad) da gidroenergii.

Politine sistem[redaktiruida | redaktiruida purde]

Madagaskaran prezidentan pert', Antananarivu.

Ohjandusen form om unitarine konstitucine prezidentiž-parlamentine tazovaldkund äjidenke partijoidenke.

Valdkundan pämez' om prezident. Kaik rahvaz valičeb händast 5 vodeks (hänel om 3 strokud kaikiš surembaks). Sodakukerdusen aigan enzne prezident oli heittud vn 2009 17. päiväl keväz'kud. Prezident paneb päministrad radsijha. Edel järgenduseližid valičendoid ministrišt oli valdkundan realižeks käskusenandajaks tobmudeks.

Madagaskaran parlament om kaks'kodine. Üläkodi om Senat (Antenimieran-Doholona/Sénat) 33 ühtnijanke (22 — valitud kaikel rahvahal, 11 — pandas prezidental). Alakodi om Nacionaline Nevondkund (Antenimieram-Pirenena/Assemblée Nationale), kogoneb 160 deputatad-ühtnijad, kaik rahvaz valičeb heid 4 vodeks. Vn 2013 20. päiväl tal'vkud ühthižed prezidentan da parlamentan järgenduseližed valičendad oliba.

Konstitucine käskuzkund kodvib käskusid, miše ned sättuižiba Konstitucijale.

Administrativiž-territorialine jagand[redaktiruida | redaktiruida purde]

   Kacu kirjutuz: Madagaskaran administrativiž-territorialine jagand.

Madagaskaran Tazovaldkund jagase 22 regionha (malagas.: faritra), kudambad ühtenzoittas 6 avtonomižhe agjaha (provincijha) (malagas.: faritany mizakatena). Regionad alajagasoiš departamentoihe (niid om 119, malagas.: departemanta). Jagadas departamentoid kommunihe (malagas.: kaominina, niid om 1579). Kommunad edemba alajagasoiš 17,485 fokontany:he.[2]

Eläjad[redaktiruida | redaktiruida purde]

Madagaskaras elädas malagasijalaižed.

Madagaskaran toižed sured lidnad (enamba 100 tuh. ristituid vl 2012[3], surembaspäi penembha): Tuamasin, Ancirabe, Fianarancua, Mahadzang, Tuliar.

Ižanduz[redaktiruida | redaktiruida purde]

Madagaskaran päeksport om tekstil'tegesed, kofe, eriližmagutesed (vanil' — 1nz' sija mail'mas); toine eksport — hrom, nikel', kivivoin ümbriradmižen produktad, sahar, kala, putegesed.

Homaičendad[redaktiruida | redaktiruida purde]

  1. Madagaskaran ristitišton endustuz vl 2014 heinkus // Mail'man faktoiden kirj. — Cia.gov. (angl.)
  2. Presentation des resultats de la cartographie numerique en preparation du troisieme recensement generale de la population et de l'habitation (Digitaližen kartografijan rezul'tatoiden edestuz koumanden ühthižen eländsijiden i ristitišton lugemižen vaumištamižes). — Institut nationale de la statistique (INSTAT, instat.mg), Madagaskaran ohjastuz. (fr.)
  3. Madagascar: largest cities and towns and statistics of their population (Madagaskar: kaikiš järedambad lidnad i statistik niiden ristitištos). — World-gazetteer.com. (angl.)

Irdkosketused[redaktiruida | redaktiruida purde]


Afrikan valdkundad
Afrikan valdkundad
Alžir | Angol | Benin | Botsvan | Burkina Faso | Burundi | Čad | Džibuti | Efiopii | Egipt1 | Ekvatorialine Gvinei | Eritrei | Esvatini | Gabon | Gambii | Gan | Gvinei | Gvinei-Bisau | Jemen1 | Kabo Verde | Kamerun | Kenii | Keskafrikan Tazovaldkund | Komoran Sared | Kongon Demokratine Tazovaldkund | Kongon Tazovaldkund | Kot d'Ivuar | Lesoto | Liberii | Livii | Madagaskar | Malavi | Mali | Marok | Mavrikii | Mavritanii | Mozambik | Namibii | Niger | Nigerii | Ruand | San Tome da Prinsipi | Seišelan Sared | Senegal | Sjerra Leone | Somali | Sudan | Suviafrikan Tazovaldkund | Suvisudan | Zambii | Zimbabve | Tanzanii | Togo | Tunis | Ugand

1 Om Azijas mugažo.