San Marino

San Marinon Vauvhembaine Tazovaldkund
Serenissima Repubblica di San Marino

Flag	Valdkundznam
Pälidn	San Marino
Eläjiden lugu (2018)	33,779 ristitud
Pind	61 km²
Kel'	italijan
Valdkundan pämez'	kaks' regentkapitanad, kudambid valitadas kerdan pol'vodes
Päministr	eile olmas
Religii	hristanuskond
Valüt	evro (€) (EUR)
Internet-domen	.sm
Telefonkod	+378−0549, +3786
Aigvö	tal'vel UTC+1, kezal UTC+2

Sil sanal voib olda toižid znamoičendoid; miše nähta niid, tulgat tänna.

San Marino (italijan virkand [sam maˈriːno], romanjol: San Maréin vai San Maroin), oficialine nimi — San Marinon Tazovaldkund, täuz' nimituz om San Marinon Vauvhembaine Tazovaldkund (ital.: Serenissima Repubblica di San Marino), om valdkund Evropan suves. Pälidn — ühtennimine San Marino — sijadase valdkundan keskuzpalas.

Ei ole EÜ:n i PAKO:n ühtnijan, no mülüb evron zonha.

Etimologii

Hristanuskoi ph. Marin om San Marinon alusenpanijaks. Valdkund om nimitadud hänen oiktastuseks.

Istorii

Vn 301 3. päiväl sügüz'kud San Marino tedištoiti ripmatomut Rimalaižes imperijaspäi.

Valdkundan üks'jäine Konstitucii (sen päpala nimitase ital.: Leges Statutae Republicae Sancti Marini) tuli väghe vn 1600 8. päiväl redukud, se om väges voziden 1974 i 2002 vajehtusidenke.

Geografijan andmused

San Marinon geografine kart (2007)

San Marino om mavaldkundröunoiš Italijanke kaikiš poliš. Ühthine röunoiden piduz — 39 km. San Marino om mererandatoi valdkund.

Valdkund sijadase Apenninoiden pol'sarel, koumepäižen Monte Titano-mägimassivan suvipäivlaskmaižel pautkel. Sen kaikiš korktemb čokkoim om 749 m valdmeren pindan päl. Kall'massivad ottas valdkundan territorijan nell' videndest. Eile tazangištoid i järvid. Znamasižed joged oma Aus, Marano, San Marino.

Klimat om Keskmeren subtropine pehmed, ei oleskele lujad räkad. Keskmäine lämuz kezal om +24 C°, tal'vel — +4 C°. Paneb 800..900 mm sadegid vodes, sügüzel-tal'vel tobjimalaz.

Londuseližed pävarad oma sauvondkivi, saved, mec.

Politine sistem

Parlamentan ištundoiden sija i regentkapitanoiden rezidencii San Marino-lidnas, vn 2023 kül'mku

Ohjandusen form om unitarine konstitucine parlamentine tazovaldkund. Nece om kaikiš amuižemb tazovaldkund mail'mas. Valdkundan pämehed oma kaks' regentkapitanad (ital.: Capitani reggenti) — mugoi järgenduz jätktase vspäi 1243. Parlament valičeb heid pol'vodeks, valdatusiden strok zavodiše sulakun 1. päiväl da redukun 1. päiväl. Kümne sekretariatad oma ohjastuseks. San Marinon röunantagaižiden azjoiden da politikan sekretariatan pämez' om Luka Bekkari vn 2020 vilukun 7. päiväspäi, hän tegeb äi päministran funkcijoišpäi.

Parlament om üks'kodine Sur' Generaline Nevondkund (ital.: Consiglio Grande e Generale). Se kogoneb 60 ühtnijaspäi, heiden valdatusiden strok om nell' vot. Ühtele partijoišpäi i blokoišpäi pidab olda enambuses (ühtnijoiden enamba pol't) valičendoiden satusidme.

San Marinon parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed pävaličendad oliba vl 2019 ühtel tural (8. tal'vku), kahtenz' tur tegihe fakul'tativižeks vn 2019 kezakun referenduman jäl'ghe. Valdkundan pämehed-regentkapitanad oma Denize Broncetti i Italo Rigi vn 2025 sulakun 1. päiväspäi.

Administrativiž-territorialine jagand

   Kacu kirjutuz: San Marinon administrativiž-territorialine jagand.

San Marinos om ühesa lidnankundad (municipališt ühtnikad, ital.: castello «lidnused»).

Eläjad

Vl 2012 valdkundan eläjiden lugu oli 32,576 ristitud. Kaikiš suremb valdkundan ristitišt om nügüd' (33 908 rist. vl 2024).

San Marinos elädas sanmarinolaižed (80 %), italijalaižed (19 %). Heiden ližaks enamba 13 tuhad toižen valdkundan rahvahanikoid elädas verhiš maiš (Italii — 5,7 tuh., AÜV — 3 tuh., Francii — 1,9 tuhad, Argentin — 1,6 tuhad).

Toižed znamasižed lidnankundad (enamba 5 tuh. ristutuid): Serravalle, Borgo Madžore. Lidnalaižiden pala om 97,5 % (2020).

Ižanduz

San Marino om elokaz šingotadud ma, irdpol'ne torguind om znamasine sen täht. Ižanduz rippub ümbärdajas Italijaspäi lujas märas, sen paloin elektruz importiruiše sišpäi. Vl 2024 valdkundan nominaline kogosüdäiprodukt oli 2,034 mlrd. US$ ekvivalentas (171. sija mail'mas; US$59,405 ühtele hengele, 12. sija) vai 2,978 mlrd. US$ tazostadud ostmižmahtusen mödhe (176. sija; US$86,989 ühtele hengele, seičemenz' sija). Kožundkirjutusen EÜ:nke mödhe, San Marinole sab löda evro-rahuzid ičeze simvolidenke. Turizm om šingotadud lujas, kaikuččes vodes läz koumed millionad turistoid tuldas valdkundha. Finansine voz' zavodiše 1. vilukud.

Kogosüdäiproduktan palad vl 2017: maižanduz 0,1 %, tegimišt 39,2 %, holitišiden sfer 60,7 %. Bankoiden da varmitusen sarak otab läz videndest valdkundan KSP:s. Radajiden järgenduz sektoroidme (vn 2013 andmused): maižanduz 0,2 %, tegimišt 33,5 %, holitišiden sfer 66,3 %.

Vl 2011 San Marinon päeksport oli sauvondkivi, keramik, nižu, laimad, vinad, lihaproduktad, pumaterialad, lambhan nahkad — kaik US$3,827 mln. Vl 2018 eksport ületi importad läz kümnendeshe.

Irdkosketused

• San Marinon parlamentan oficialine sait (consigliograndeegenerale.sm). (ital.)
• San Marinon röunantagaižiden azjoiden da politikan sekretariatan oficialine sait (esteri.sm). (ital.) (angl.)