Bur kondi

Bur kondi
Bur kondi (Järgeline kondi)
Tedoklassifikacii
Valdkund: Živatad Tip: Sel'gjäntkeižed (Chordata) Klass: Imetaiživatad (Mammalia) Heimkund: Lihansöjad (Carnivora) Sugukund: Kondjanvuiččed (Ursidae) Heim: Kondjad (Ursus) Erik: Bur kondi
Latinankel'ne nimi
Ursus arctos (Linnaeus, 1758)
Areal
Sistematik Vikierikoiš Kuvad Vikiaitas ITIS 180543 NCBI 9644

Bur kondi vai Järgeline kondi (latinan kelel: Ursus arctos) om Kondjanvuiččed-sugukundan (Ursidae) kondjiden heimon lihansöi (Carnivora) imetaiživat. Lugetas vižtoštkümned eläbad alaerikod i kaht kadonut.

Vepsän nimed

Vepsän kul'turan dai uskondan mödhe om kel'dand nimitamha kondjan kondjaks, sen sijas varanimed kävutadas. Buran kondjan toižed vepsän nimed oma «käpš», «sur' oc», «bubarik», «bukač», «mecižand» (mž. znamoičeb «mecamez'»).

Ümbrikirjutand

Buran kondjan ižačud oma järedamb mi emäčud tobjimalaz. Veduz vajehtase voz'aigha kacten, täuz'kaznuden eričun (seičemevozne da sen rauhemba) paks veduz om 150..200 kilogrammad.

Irdnägu om järgeline sugukundas. Hibj om jüžmak vägev korktanke sagunke. Pä om massivine penidenke korvidenke i sil'midenke. Händ om lühüd 65..210 mm pitte, läz ei nägu karvaspäi. Käbälad oma vägevad lujidenke avoinuzidenke künzidenke kahesa..kümne santimetrad pitte, vižsor'mižed labakahad.

Karv om tihed, mujutadud tazomäras. Karvan muju vajehtub lujas ühten rajonan eričuil eskai. Muju oleleb koričmavauvhaspäi sinižen ližamujuihesai i läz musthasai. Bur muju om kaikiš enamba levitadud.

Elonlad

Kezaaktivižusen aigan bur kondi eläb pordaigaližil magaduzsijil kesked korktad heinäd, mecjogiden randoil, kesked heittud muražmätoid. Se om mecoiden živat tobjimalaz. Mägiden pautkil venundsijad oma kall'oiden al, erasti makaroiš.

Buran kondjan ižač eläb üks'jäižeks päpaloin, emäč — erazvuiččen igän poigaižidenke. Personaline tarh om kut ižačuil, muga emäčuil-ki; se om 73..414 nellikkilometrad surtte, ižačun tarh seičemehe kerdha enamba mi emäčun. Tarhan röunad znamoičesoiš hajuvirgoil i künzaidusil puiden tüvil. Tazangištoiden mecoiš bur kondi eläb ičeze tarhas vodes läbi, mägiš kalaidab voz'aigoidme lumen olendan tagut erazvuiččil korktusil.

Söte

Necen kondjan sötken koume nelländest kogoneb kazmusišpäi da niiden ploduišpäi: marjad, pajumunad, pähkmed, jured, mugulad i heiniden seikhed. Ku marjoiden satuz oli väll', ka sötlese villäl (kagr pohjoižes i kukuruz suves), söb haban i pihlän nor't lehtištod, kedran pähkmid Edahaižes Päivnouzmas, mecfruktoid Keskuzazijas i Kavkazan pautkil. Marjoiden racion om jagadud voz'aigoidme, se oleleb muloine garbol kevädel, mustikaine i babarm kezaaigan.

Toine söte om gavedid (lipkaižed; kävutab südäimehe murahaižid muražmätoidenke kogonaz), madod, henod sel'grodaižed: šihlikod, löcud, nühtajad i kala. Gavedid niiden madoidenke ottas polehesai kezališt sötmišt. Vaiše erased-se eričud oma lihansöjikš, i se tegese näl'gespäi toižen sötken olmatomuden arvoimižiš.

Kondjaha sidodud vepsän muštatišed

• Azj eile kondi, mecha ei mäne. / Rad eile kondi, mecha ei lähte.
• Ei ole kondi vär, a lehm om.
• Händikaspäi pageni, a sid' kondi tabazi.
• Ištub kuti kondi pezas.
• Kaks' kondjad ühtes pezas ei voigoi eläda.
• Kodiš kondi, a rahvahas ilokogo.
• Kondi om äred, a ičeze poigid ei koske.
• Putub kondjale lehm, ka siloi i kargaidab.
• Väges kondjad puhu ed lenda.