Orhus

Orhus
Aarhus

Lidnanznam
Valdkund	Danii
Eläjiden lugu (2022)	285,273 ristitud
Pind	98,4 km²
Pämez'	Jakob Bundsgaard (eloku 2011—, Jacob Bundsgaard)
Telefonkod	+45−8
Aigvö	tal'vel UTC+1, kezal UTC+2

Lidnan kart (2024)

Orhus (dan.: Aarhus [ˈɒːˌhuˀs], vll 1948−2010 kirjutihe Århus) om lidn Danijan keskuzpalas. Se om valdkundan kahtenz' lidn eläjiden lugun mödhe, mülüb Keskjutlandii-agjaha. Om Orhus-kommunan administrativižeks keskuseks.

Istorii

Eländpunkt mainitase ezmäižen kerdan vl 948. Nimitihe jogen mödhe (dan.: Aarhus Å), lidn seižub sen sun randoil. Šingotihe katoližeks keskuseks 10.-13. voz'sadoil, no tuli lanktushe, i 14. voz'sadan mustmor pall'asti lidnad. Ižandusen korged aig tuli 19. voz'sadal raudten sauvondan jäl'ghe.

Orhus šingotase masinansauvomižel (Danfoss-kompanijan tegim), himižel sarakol, tekstiližel tegimištol, söndtavaroiden pästandan edheotandoil. Järedan Arla Foods-maidkompanijan päfater sijadase lidnas. Torguindan keskuz, raudtesol'm. Valdkundan kahtenz' znamasine meriport radab siš.

Geografijan andmused

Lidnan sijaduz Evropan Ühtištuses, valdkundas i agjas vn 2015 kartal

Lidn sijadase agjan i Jutlandii-pol'saren päivnouzmas, Orhus-Bugt-merikaran randal, 0..105 m korktusil, kuz' metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel. Matkad Kopenhagenhasai om 187 km suvipäivnouzmha orhal.

Klimat om ven valdmeren. Semendkun-heinkun pord om päivoikaz, kül'mku-uhoku oma pil'vekahad lujas. Voden keskmäine lämuz om +8,6 C°, kezakun +14,6 C°, heinkun i elokun +16,8 C°, tal'vkun-keväz'kun +1,3..+3,1 C°. Ekstremumad oma −24,3 C° (viluku) i +34,6 C° (eloku). Kezaaigan minimum om −0,6 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +12,3 C° (tal'vku, uhoku). Ei voi panda halad heinkus-elokus. Paneb sadegid 674 mm vodes, enamba sügüz'kus-redukus (68..73 mm kus), vähemba uhokus i sulakus (38 mm kaikuččes). Paneb lunt 30 päiväd tal'ves, harvoin voib olda lunt semendkus i redukus. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 72..76 % röunoiš sulakus-elokus, 85..90 % redukus-uhokus, 80 % sügüz'kus i keväz'kus. Meriveden kaikiš korktemb lämuz oleleb +17..+22 C° kezakus-elokus, +25 C° kül'bendrandoidenno.

Kaikiš pidemban päivänvauktusen hätkeližuz om 17 časud 32 min kezaaigan, lühüdamban 7 časud 2 minutad läz Raštvoid.

Kundan pind om 468,87 km².

Eläjad

Istorižešti lidnan ristitišt ližadui rattemata i ületi 100 tuhad eläjid vl 1930 (101 423 rist.), 200 tuhad vl 1990 (200 188 rist.). Vl 2009 lidnan ristitišt oli 239 865 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt om nügüd'. Kaiken kundan ristitišt om 355 238 eläjad (2022), agjan nelländez.

Vl 2004 hristanuskojad (Danijan jumalankodikundan vai toižiden likundoiden ühtnijad) otiba 80 % Orhusan municipalitetan ristitištos, islamanuskojad — viž procentad, i oli vähä toižiden religijoiden uskojid.

Orhusan universitet (dan.: Aarhus Universitet) radab lidnas vspäi 1928. Kaik om 27 departamentad universitetan videl fakul'tetal, 32 tuhad üläopenikoid (2021), 15 tedoiduzkeskust, nell' muzejad, observatorii, Orhusan botanižed sadud.

Irdkosketused

• Lidnankundan oficialine sait (aarhus.dk). (dan.) (angl.)