Jalutorovsk

Jalutorovsk
Ялуторовск
Lidnanznam;	Flag;
Valdkund	Venäma
Eläjiden lugu (2025)	38,824 ristitud
Pind	51,91 km²
Pämez'	Väčeslav Smelik; (sulaku 2014—)
Telefonkod	+7−34 535-xx-xxx
Avtokod	72
Aigvö	UTC+5 (MSK+2)

Jalutorovsk (ven.: Ялу́торовск) om Venäman lidn da lidnümbrik Tümenin agjan suvipäivlaskmas. Se om federacijan subjektan nellänz' lidn eläjiden lugun mödhe, Jalutorovskan rajonan administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü sihe.

Istorii

Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1659 kuti Jalutorovskii-lidnuz da Jalutorovskai-slabad totarlaižiden Javlu-tur-lidneihuden sijas (kändase «sodavägiden lidn» totaran kelespäi), se oli tetab 14. voz'sadaspäi. Vl 1782 sai makundan lidnan statusad Jalutorovsk-nimitusenke. Oli kükstud dekabristoiden eländsijaks.

Sibirin trakt läbiti lidnad 19. voz'sadan ezmäižel polel, i se kändihe tegimišton keskuseks 19. voz'sadan lopus. Vn 1912 semendkus ezmäine jonuz tuli lidnha Tümenišpäi, sil-žo aigal raudtesild Tobolas päliči oli vaumitud läz lidnad.

Jalutorovsk šingotase sömtegimištol (Danone-firman maidkombinat, lihakombinat, leibänproduktoiden kombinat), mašinansauvomižel (mašiništ sömtegimišton täht), sauvondmaterialiden edheotandoil (betonan pästand, metalližtorviden tegim — avtotegim enččes), valamižtegimel i mebel'fabrikal. Om maižandusen rajonan keskuseks.

Geografijan andmused

Lidn sijadase ümbärdajan rajonan suves, Tobol-jogen hural randpolel (Irtišan hura ližajogi), 65 metrad ü.m.t. keskmäižel korktusel.

Matkad Tümenihesai om seičemekümne koume kilometrad lodeheze orhal, 85 km avtotedme vai Transsib-raudtedme. Lähembaine lidn om Zavodoukovsk kaks'kümnes ühtes kilometras suvipäivnouzmha orhal, 26 km avtotedme vai raudtedme. «Tümen' — Omsk»-trass (R-402) om lidnan suviröunaks.

Klimat om ven kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om +0,8 C°, kezakun-elokun +15..+19 C°, tal'vkun-uhokun −15..−18 C°. Paneb sadegid 449 mm vodes, enamba kezakus-elokus (58..81 mm kus), vähemba tal'vkus-sulakus (15..25 mm kus).

Tobmuz

Jalutorovsk om lidnümbrikon üks'jäižeks eländpunktaks.

Lidnümbrikon pämez' om sen Administracijan pämez'. Lidnan Duman ezimez' om Vladimir Agapov vn 2016 sulakuspäi.

Eläjad

Vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 36 493 ristitud, vn 2021 — 38 853 ristitud. Vl 2017 lidnan ristitišt oli 39 837 eläjad. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 40 273 eläjad vl 2020.

Rahvahad (ozutadud rahvahudenke vl 2010): venälaižed — 88,7 %, totarlaižed — 6,5 %, ukrainalaižed — 1,0 %, toižed rahvahad — 3,8 %.

Ortodoksižen hristanuskondan seičeme pühäpertid^[1] oma avaitud lidnas: Jumalan Sreten'jan päjumalanpert' (udessündutihe vll 2006−2010), Emäganpäivän «Spravitai»-jumalaižen jumalanpert' läžundkodinno, ph. Mikulai-čudonsädajan jumalanpert' i nell' časounäd.

Openduz

Lapsiden opendusen aluzkundad oma üks'toštkümne nomeruidud päivkodid (nomer 1..10 i lapsen šingotesen keskuz), nell' keskškolad (nomer 1, Dekabristoiden nimed (ende nomer 2), 3, 4), škol-internat nomer 6 lapsiden täht tervhuden röunatud voimusidenke, turizman da lapsiden sädamižen keskuz, čomamahtoiden škol S. I. Mamontovan nimed, lidnan sportškol.

Jalutorovskan agrotehnologine kolledž^[2] om lidnan professionaližen opendusen aluzkundaks.

Galerei

«Jalutorovskan lidnuz»-muzei (2012)
Jumalan Sreten'jan päjumalanpert', vn 2012 nägu
Jalutorovskii-maidkombinatan kontor vl 2017 (Danon Rossija-kompanijan filial)
Lidnan kul'turkeskuz (vn 2021 olend)
Jalutorovsk-päraudtestancijan sauvuz vl 2016