Sel'kupan kel'
Sel'kupan kel' (ičeze nimitused: шӧльӄумыт әты, чумыль ӄумыт әты, сӱccӱ ӄумыт әты, шӧш ӄумыт әты, тӱй ӄумыт әты) om sel'kupoiden kel', üks' samodižiš kelišpäi. Se om üks'jäine eläb suvisamodine kel'.
Vl 2022 taritihe jagada kel't kahteks keleks: pohjoižsel'kupan (tazan pagin da tž.) i suvisel'kupan (nariman pagin da tž.). Erazvuitte vokalizm (25 vokalid) harakterizuib pohjošt variantad. Kaik om kümne kändod suvižes variantas.
Kävutand
[vajehta | vajehtada lähtetekst]Necil kelel pagištas Venäman territorijal vaiše: Jamalan Nenciden avtonomižen ümbrikon suvipäivnouzmas i Tomskan agjas päpaloin, mugažo Krasnojarskan randan keskuzpalan päivlaskmas.
Pagižijoiden lugu — läz üht tuhad ristituid (1023 ristitud) vn 2010 Venäman rahvahanlugemižen mödhe, rahvahan koume kümnendest, i 600 ristitud vn 2021 rahvahanlugemižen mödhe. Toine kel' om venän kel'. Nell' paginad: pohjoine, keskuzline, päivnouzmaine i suvine. Rahvahan areal levitase jogirandoidme.
Istorii
[vajehta | vajehtada lähtetekst]Edel 19. voz'sadad sel'kupan kel' oli rahvahidenkeskeižiden kosketusiden keleks tahondoiš Ob'- i Jenisei-jogiden keskes nenil rahvahil: evenkalaižed, hantilaižed, ketalaižed.
Severz'-se kirjoid jumalanradnikoičendan täht om pästtud sel'kupan kelel 19. voz'sadan lopus. Ezmäine oficialine kirjkel' om sätud latinical 1930-nzil vozil. Nügüdläine kirjkel' kävutase kirilližen kirjamišton pohjal 1980-nziš vozišpäi.
Kirjamišt
[vajehta | vajehtada lähtetekst]Sel'kupan kirjankelen kirjamišt tazan paginan alusel[1]:
| А а | Ӓ ӓ | Б б | В в | Г г | Д д | Е е | Ә ә | Ё ё | Ж ж | З з |
| И и | І і | Й й | К к | Ӄ ӄ | Л л | М м | Н н | Ӈ ӈ | О о | Ө ө |
| Ӧ ӧ | П п | Р р | С с | Т т | У у | Ӱ ӱ | Ф ф | Х х | Ц ц | Ч ч |
| Ш ш | Щ щ | Ъ ъ | Ы ы | Ь ь | Э э | Ю ю | Я я |
Homaičendad
[vajehta | vajehtada lähtetekst]- ↑ Kuznecova A. I. da tž. Селькупский язык (Sel'kupan kel'). — Piter: Prosveščenije, 2002. — 395 lp. — Lpp. 14−15, 37. (ven.) ISBN 5-09-005259-X.
Venälaižen Federacijan subjektoiden valdkundaližed da oficialižed keled | |
|---|---|
| VF:an valdkundaline kel' | venäkel' |
| Federacijan subjektoiden valdkundaližed keled | abazan • adigejan • agulan • altajan • azerbaidžanan • avaran • baškiran • burätan • cahuran • čečenan • čuvašan • darginan • erzän • hakasan • ingušan • jakutan • kabardinan da čerkesan • kalmikan • karačajan da balkaran • komin • krimantataran • kumikan • lakan • lezgin • mokšan • mägimarin • nitmarin • nogajan • osetijan • rutulan • tabasaranan • tatan • totaran • tuvan • udmurtan • ukrainan |
| Keled oficialižen statusanke | čukačun • dolganan • evenan • evenkan • hantin • jukagiran • karjalan • kazahan • mansin • nencan • permin komin • sel'kupan • suomen • vepsän |
| Nece kirjutuz om vaiše ezitegez. Tö voit abutada meile, ku kohendat sidä da ližadat sihe. |