Rein

Reinan palad ližajogidenke

Sil sanal voib olda toižid znamoičendoid; miše nähta niid, tulgat tänna.

Rein (saks.: Rhein [ʀaɪ̯n], franc.: Rhin [ʀɛ̃], alam.: Rijn [rɛi̯n], romanš.: Rain) om znamasine jogi Päivlaskmaižes Evropas.

Ühthižed andmused

Jogen piduz om 1 230 km, basseinan pind om 185 tuh. nellikkilometrad. Veden keskmäine mülü om 2 200 m³/s läz jogensud. Veden vozne mülü om 79 km³. Om jädumatomaks laivjogeks 952 kilometraks suspäi Bazel'-lidnhasai i Bodenjärves, kaik om koume tuhad kilometrid laivteid jogen basseinas. Reinan keskmäine paute om 196 santimetrad kilometras.

Keväz'vezi oleskeleb üläjoksmuses, om äi vet kesk- i alajoksmuses kaiken voden aigan.

Reinanjogi jokseb läbi kudes valdkundas (mödvedhe): Šveicarii (joginišk), Lihtenštein, Avstrii, Saksanma, Francii, Alamad (del't).

Etimologii

Libudas jogen saksan, alaman i anglijan (Rhine [raɪn]) nimid ezigermanižes *Rīnaz-nimitusespäi. Reinan francijan i ispanijan (Rin) nimed oma ottud velgha sanoikš frankoišpäi. Jogen nimi eziindoevropižen aigan rekonstruiruiše kut *Reynos, *rey-jurespäi «joksta», sišpäi-žo angl. run («joksta»), ven. «река, рой, ринуться, реять» («jogi, (gavediden) kogo, raz'das, leta korktas»).

Jogen kel'tan/gallan nimi libui siš-žo indoevropižes purtkespäi, mi saksan-ki nimi. Rindatadas gidronimad toižidenke jogiden nimitusidenke, oz., Reinan italijan nimi om Reno [ˈrɛːno] (gallan augotižlibundan gidronim), i Reno-jogi om Italijan pohjoižes (Reno [ˈrɛːno] 211 km pitte). Latinine Rhēnus [ˈr̥eːnʊs] i amuižgrekan Ρήνος (Rhēnos) oma velgsanoikš jogen kel'tan nimespäi, sikš miše ozutadas autentišt kel'tišt sirdust -ei- → -ē-.

Geografii

Joginišk sijadase Al'piš 2412 m valdmeren pindan päl. Rein sündub Ezireinan (Forderrein) da Tagaižen Reinan (Hinterrein) ühthejoksmusel Šveicarijan Graubünden-kantonas. Jogi läbitab Bodenjärved üläjoksmuses. Rein lankteb Pohjoižmerhe, sädab ühthišt avarod del'tad Maas-jogenke, jäl'gmäine om päivlaskmaižemb.

Rainfall'-vezilanktend Noihauzen-lidnanno (Šveicarijan Šaffhauzen-kanton) om kaikiš surembišpäi Evropas, 23 m kortte i 150 m levette. Se om ühtes rives Islandijan Dettifoss-vezilanktendanke, kudamb om korktemb, no vähembanke veden mülünke.

Reinan znamasižed ližajoged (mödvedhe): Nekkar, Main, Vupper, Itter, Düssel', Rur, Ill' (oiktad); Are da Mozel' (hurad).

Sured lidnad Reinan randoil (mödvedhe): Bazel' (Šveicarii), Strasburg (Francii), Karlsrue, Köl'n, Düssel'dorf, Duisburg (Saksanma).

Jogi om ühtenzoittud kanaloil nenidenke jogidenke: Ronanjogi, Marn, Vezer, El'b.

Galerei

• 
  Ezireinan da Tagaižen Reinan ühthejoksmuz Reihenau-sijaiženno
• 
  Reinan südäidel't Bodenjärves
• 
  Reinan vezilanktend Noihauzen-am-Rainfall'-lidnanno
• 
  Reinan vago om kaid da varukaz läz Lorelei-kall'od (jogen keskjoksmuz)
• 
  Rein Köl'nas
• 
  Reinan del'tan kart