Kizlär

Kizlär
Кизляр (ven., lezg.)
Гъизляр (avar.)
Къызыл-яр (kum.)

Lidnanznam	Flag
Valdkund	Venäma
Eläjiden lugu (2025)	51,197 ristitud
Pind	32,31 km²
Pämez'	Ivan Lazurkov (tal'vku 2025—)
Telefonkod	+7−87 239-xx-xxx
Avtokod	05
Aigvö	UTC+3 (MSK+0)

Kizlär (ven.: Кизля́р, lezg.: Кизляр, avar.: Гъизляр / БагІархъала / БагIаршагьар, kum.: Къызыл-яр / Къызларкъала / Абсиях-гент) om Venäman lidn da lidnümbrik Dagestanan Tazovaldkundan keskuzpalan pohjoižes. Se om Kizläran rajonan administrativižeks keskuseks mugažo, ei mülü rajonha.

Istorii

Eländpunktan aluz om pandud vl 1735 kuti venälaine lidnuz kaičemha Venäman imperijan da Päivnouzmman torguindad. Paremboittihe lidnust vhesai 1760, vägesti kaikid londoid satusekahašti. Se sai lidnan statusad vl 1785, kahesa etništ fartalad oli olmas.

Edel raudten sauvondad lidn oli kahtenz' surtte Venäman suves Astrahanin jäl'ghe 19. voz'sadan ezmäižel nelländesel. Likvidiruihe lidnust hudran olendan tagut 19. voz'sadan lopus. Kizlär mülüi Dagestanha vll 1922−1938 i mülüb vspäi 1957.

Kizläran ižandusen znamasižed edheotandad oma elektromehanine tegim, nell' kon'jaktegint, maižandusen toižen produkcijan ümbriradmižen.

Geografijan andmused

Lidnan sijaduz (vauged läip) ümbärdajas rajonas i Dagestanas vn 2011 kartal

Lidn sijadase ümbärdajan rajonan suvipäivlaskmas, Terek-jogen molembil randoil, Kaspijanverižel alangištol, viž metrad alemba valdmeren pindad korktusel.

Matkad Mahačkalhasai om läz sadad kilometrad suvipäivnouzmha vai 138 km raudtedme. Lähembaižed lidnad oma Kizilürt i Hasavürt 80 km suvhe orhal, Gudermes (Čečenii) 80 km suvipäivlaskmha. Ühtennimine Kizlär-stancii sijadase «Mahačkal — Astrahan'»-raudtekeskustal.

Tobmuz

Lidnanvuitte Komsomol'skii-žilo (2 585 rist. vl 2018) i Raudtesara nomer 17-eländpunkt (kaikenaigaižeta ristitištota vl 2022) mülüdas lidnümbrikho Kizläran ližaks. Lidnümbrikon pind — 32,31 km².

Lidnümbrikon tobmuden pämez' om sen Administracijan pämez'. Edeližed lidnan Administracijan pämehed oma Aleksandr Šuvalov (viluku 2014 — tal'vku 2025), Väčeslav Palamarčuk (2005−2013, hän-žo radoi Kizläran administracijan pämehen vll 1993−2005). Lidnümbrikon Deputatoiden suim kogoneb 21 ühtnijaspäi, hö valičesoiš partijoiden nimikirjutesiden mödhe videks vodeks, valitas i vahvištadas lidnümbrikon pämest radnikusele. Lidnan suiman ezimez' om Aleksandr Polüško vn 2015 redukuspäi. Edeline lidnümbrikon suiman ezimez' om Aleksandr Šuvalov, oli radnikusel vn 2015 redukuhusai.

Eläjad

Vn 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe lidnan eläjiden lugu oli 48 984 ristitud, lidnümbrikon — 51 707 ristitud, vn 2021 lidnan — 49 999 ristitud. Ristitišt vajehtui 48..49 tuhad eläjid röunoiš hätken aigan vll 2002−2021, sid' zavodi ližatas edemba. Kaik 48 396 ristitud elihe lidnas i 50 964 ristitud kaikes lidnümbrikos vl 2017. Kaikiš suremb lidnan i lidnümbrikon ristitišt om nügüd'.

Rahvahad (lidnan eläjad, enamba 1 % vl 2010): venälaižed — 40,5 %, avarad — 19,9 %, darginalaižed — 14,5 %, kumikalaižed — 5,5 %, lezgilaižed — 4,8 %, lakalaižed — 3,6 %, armenijalaižed — 2,0 %, rutulalaižed — 1,7 %, tabasaranalaižed — 1,7 %, azerbaidžanlaižed — 1,6 %, nogailaižed — 1,2 %, toižed rahvahad — 2,0 %, rahvahuden ozutandata — 0,1 %.

Islaman koume pühäpertid oma avaitud, niiden kesken keskuzline džuma-mečet' (paloi lophu vl 2015, om saudud tošti vl 2016). Ortodoksižen hristanuskondan viž pühäpertid oma saudud lidnas: ph. Jurgii-vägestusenkandajan päjumalanpert' (1995), Mikulai-čudonsädajan jumalanpert', Ristan Zdviženjan naižjumalankodi ühtennimiženke jumalanpertinke i «Pölištunuziden aznoičend»-jumalaižen časoun'. Kazanin Jumalanmaman jumalanpert' om saudud Komsomol'skii-žilos vll 2007−2009.

Openduz

Lapsiden opendusen aluzkundad oma nell'toštkümne nomeruidud päivkodid (nomer 1..14), Lastočka-progimnazii («Saraklind»), kuz' keskškolad (nomer 3, 4, 5, 7, 9, 11), äiprofil'ne licei nomer 2, koume gimnazijad (nomer 1, 6 i Kul'tura mira-gimnazii-internat «Mirun kul'tur»), rajonan ehtal'ne škol, lapsiden sädamižen pert', čomamahtoiden škol nomer 1, lapsiden da norišton koume sportškolad (kaks' muite i S.M. Murtazalievan nimed), noriden tehnikanradajiden stancii, noriden londusentedajiden stancii.

Kizläran professionaliž-pedagogine kolledž, elektromehanine kolledž i Dagestanan valdkundaližen universitetan (Mahačkal) filial oma lidnan professionaližen opendusen aluzkundoikš.

Galerei

• 
  Lidnümbrikon tobmuden sauvuz (2019)
• 
  Keskuzline Džuma-mečet', vn 2019 nägu
• 
  Ph. Jurgii-vägestusenkandajan päjumalanpert', vn 2018 nägu
• 
  Kizläran kon'jaktegimen ceh vl 2018
• 
  Kizlär-päraudtestancijan sauvuz vl 2014

Tetabad sündnuded

• Rasul Mirzajev (sünd. 1986) — Venäman sportnik, mail'man sambočempion.

Irdkosketused

• Lidnan tobmuden aluzkundoiden oficialine sait (mo-kizlyar.ru). (ven.)
• Kizlär-lidnümbrik Dagestanan Tazovaldkundan municipaližiden ühtnikoiden dagmo.ru-saital. (ven.)