Dagestanan Tazovaldkund

Vikipedii
Hüpähtada: navigacii, Ecind
Dagestanan Tazovaldkund
Республика Дагестан (ven.)
Дагъистаналъул Республика (avar.) da tž.1

Dagestanan Tazovaldkundan flag Dagestanan Tazovaldkundan znam
Dagestanan Tazovaldkundan flag Dagestanan Tazovaldkundan znam
Map of Russia - Dagestan.svg
Pälidn Mahačkal
Pind

- Ühtes
- saum vezid (%).

52-nz'

50 270 km²
0,4

Eläjiden lugu

- Kaik
- Sageduz

13-nz'

2 990 371 ristitud (2015)
59,49 rist./km²

Federaline ümbrik Pohjoižkavkazan
Venäman ekonomine region Pohjoižkavkazan
Valdkundkel' (-keled) venäkel' da völ 13 kirjkel't
Tazovaldkundan pämez' Ramazan Abdulatipov
Ohjastusen ezimez' Abdusamad Gamidov
Rahvahaližen Suiman ezimez' Hizri Šihsaidov
Gimn Dagestanan Tazovaldkundan gimn
Avtokod 05
Aigvöd UTC+3 (MSK+0)

Dagestanan Tazovaldkund (ven.: Республика Дагестан, avar.: Дагъистаналъул Республика da tž.1) vai Dagestan om avtonomine valdkund Venämas, sen subjekt.

Se mülüb Pohjoižkavkazan federaližhe ümbrikho.

Tazovaldkundan pälidn da kaikiš suremb lidn om Mahačkal.

Keled da oficialižed nimed[redaktiruida | redaktiruida purde]

Kaikiden Dagestanan rahvahiden keled oma valdkundaližed Dagestanan territorijas sen Konstitucijan 11. kirjutusen mödhe, no vaiše 14 kirjutadud valdkundkel't om da neceverz'-žo oficiališt nint:

  • Республика Дагестан (venäkel', ven.)
  • Республика Дагъустан (agulan, agul.)
  • Dağıstan Respublikası (azerbaidžanan, azerb.)
  • Дагъистаналъул Республика (avaran, avar.)
  • Республика Дагъустан (cahuran, cah.)
  • ДегIeстан Республика (čečenan, čeč.)
  • Дагъистала Республика (darginan, darg.)
  • Дагъыстан Республикасы (kumikan, kum.)
  • Дагъусттаннал Республика (lakan, lak.)
  • Республика Дагъустан (lezgin, lezg.)
  • Республикей Догъисту (mägievrejan, mägievr.)
  • Дагыстан Республикасы (nogajan, nog.)
  • Дагъыстан Республика (rutulin, rut.)
  • Дагъустандан Республика (tabasaranan, tab.)

Sikš ku keled mülüdas erazvuiččihe kel'kanzoihe, ka venäkel' om rahvahidenkeskeižiden sidoiden kel' faktižešti.

Istorii[redaktiruida | redaktiruida purde]

Dagestanan Tazovaldkund om olmas vl 1921 vilukun 20. päivälpäi. Vodhe 1993 tal'vkun 25. päivhäsai nimitihe Dagestanan Avtonomižeks Nevondkundaližeks Socialistižeks Tazovaldkundaks.

Tazovaldkundan Konstitucii[1] om vahvištadud vl 2003 heinkun 10. päiväl Konstitucižen Suiman ezitajil. Se om väges möhembaižiden vajehtusidenke. Enzne vahvištadud vl 1994 Konstitucii kadoti ičeze väged.

Geografijan andmused[redaktiruida | redaktiruida purde]

Dagestanan Tazovaldkundan reljefan kart.

Tazovaldkund om röunoiš Azerbaidžananke suves, Gruzijanke suvipäivlaskmas, Čečenijan Tazovaldkundanke päivlaskmas, Stavropolin randanke lodehes da Kalmikijan Tazovaldkundanke pohjoižes. Dagestanan Tazovaldkundan päivnouzmaižed randad lainištab Kaspijan meri. Randanpird om 530 km pitte.

Pind om 50 270 km². Mec da penzhišt ottas 9% territorijad[2]. Znamasižed joged oma Terekan alajoksmuz da Sulak, mugažo Kum-jogi (kezal kändase ojandeheks) Kalmikijanke röunal pohjoižes da Samur Azerbaidžananke röunal suves. Kaik joged mülüdas Kaspijan meren basseinha, 20 joged lanktas arni merhe.

Reljef om tazo pohjoižes da mägikaz suves. Ezimägišt om keskuses. Nogajan step' da Kaspijanveren alangišt oma tazovaldkundan pohjoižes. Pohjoižen Kavkazan mäged oma suves. Kaikiš korktemb čokkoim om sen Bazardüzü-mägenpä («torg», 4466 m) Azerbaidžanan röunal, Venäman kaikiš suvemb čokkoim sijadase severdas kilometras sišpäi.

Klimat om kontinentaline kuivahk. Ülemba mägile lämuz poleneb, nepsuz ližadab. Om koume klimatzonad: tazangišton (44% territorijad), ezimägišton (16%) da mägiden (40%). Heinkun keskmäine lämuz om +30°C alangištoil da +8°C mägil, vilukun kesklämuz — +4°C alangištoil da -11°C mägil. Paneb sadegid 250 mm vodes alangištoil da 700 millimetrad mägil. Vegetacijan pord om 200-240 päiväd.

Londuseližed varad oma kivivoi, londuseline gaz, kivihil', palab šoidkivi, raudkivend, sauvondmaterialad (saved, letked), gidroenergii.

Tobmuz[redaktiruida | redaktiruida purde]

Dagestanan Tazovaldkundan pämehen, Rahvahaližen Suiman da Ohjastusen pert' Mahačkalas.

Ramazan Abdulatipov radab tazovaldkundan pämehen vs 2013 vilukun 28. päiväspäi, edel 2014 vot nece radnikuz nimitihe prezidentan. Parlamentan ezitajad änestadas händast videks vodeks taritud Venäman prezidental koumes kandidataspäi. Tazovaldkundan pämez' paneb Ohjastusen ezimest radnikusele, sid' paneb radnikusile sen ühtnijoid Ohjastusen ezimehen taričendan mödhe. Tazovaldkundan pämehen da Ohjastusen Administracii, Tazovaldkundan pämehen ohjandused oma hänele abhu. Sanumatoman ohjandimen mödhe, tobmuden sarakoiden pämehed oma erazvuiččiš rahvahišpäi.

Dagestanan Tazovaldkundan parlament om üks'kodine Rahvahaline Suim. Kaik rahvaz valičeb sen 90 ezitajad videks vodeks. Hizri Šihsaidov radab Suiman ezimeheks vs 2013 uhokun 7. päiväspäi kahtenden strokun.

Radonoigendai tobmuz om Dagestanan Tazovaldkundan Ohjastuz. Tazovaldkundan ministrused, komitetad, radnikoičendad, agentused da inspekcijad alištudas Ohjastusele. Abdusamad Gamidov radab Ohjastusen ezimeheks vs 2013 heinkuspäi.

Tazovaldkundan pämest valitihe järgkerdan vl 2013 sügüz'kun 8. päiväl, nügüdläine pämez' sai vägestust ezmäižel tural (86 än't 88:späi). Järgvaličendad Rahvahaližhe Suimha oliba vl 2011 keväz'kun 13. päiväl, lindäs vl 2016 sügüz'kun 18. päiväl.

Eläjad[redaktiruida | redaktiruida purde]

Vl 2010 eläjiden lugu om 2 910 249 ristitud[3]. Vl 2015 lidnalaižiden eläjiden pala om 45%.

Kaikes tazovaldkundas om kümne lidnad da 18 lidnanvuittušt žilod. Toižed sured lidnad (enamba 100 tuh. ristitud, surembaspäi penembha): Hasavürt, Derbent, Kaspiisk. Vl 2015 kaik om 28 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.

Dagestan om Venäman kaikiš äirahvahaližemb region. Rahvahad (enamba 0,5% vl 2010): avarad (29,2%), darginalaižed (16,8%), kumikalaižed (14,8%), lezginalaižed (13,2%), lakalaižed (5,5%), azerbaidžanlaižed (4,5%), tabasaranalaižed (4,1%), venälaižed (3,6%), čečenalaižed (3,2%), nogajalaižed (1,4%), agulalaižed (1,0%), rutulalaižed (1,0%); toižed — 1,7%, rahvahuden ozutandata — 0%.

Erased toižed igähižed rahvahad: cahuralaižed — 0,34% (9771 rist.), tatalaižed — 0,02% (456 rist.), mägievrejalaižed — 0,01% (196 rist.).

Homaičendad[redaktiruida | redaktiruida purde]

  1. Dagestanan Tazovaldkundan Konstitucijan tekst (constitution.garant.ru). (ven.)
  2. Dagestanan geografine sijaduz, reljef da klimat. — Dagestanrsp.ru. (ven.)
  3. Venäman kaikenaigaine ristitišt vl 2010. — Rosstat (gks.ru). (ven.)

Irdkosketused[redaktiruida | redaktiruida purde]


Dagestanan Tazovaldkundan lidnad
Buinaksk | Dagestanan Lämoid | Derbent | Hasavürt | Izberbaš | Kaspiisk | Kizilürt | Kizlär | Mahačkal | Suvisuhokumsk