Altajan Tazovaldkund

Vikipedii
Hüpähtada: navigacii, Ecind
Altajan Tazovaldkund
Республика Алтай (ven.)
Алтай Республика (suvialt.)

Altajan Tazovaldkundan flag Altajan Tazovaldkundan znam
Altajan Tazovaldkundan flag Altajan Tazovaldkundan znam
Map of Russia - Altai Republic.svg
Pälidn Gorno-Altaisk
Pind

- Ühtes
- saum vezid (%).

35-nz'

92 903 km²

Eläjiden lugu

- Kaik
- Sageduz

81-nz'

213 703 ristitud (2015)
2,3 rist./km²

Federaline ümbrik Sibirin
Venäman ekonomine region Päivlaskmaižen Sibirin
Valdkundkel' (-keled) venäkel', altajan kel'
Tazovaldkundan pämez' da Ohjastusen ezimez' Aleksandr Berdnikov
Valdkundaližen Suiman ezimez' Ivan Belekov
Gimn Altajan Tazovaldkundan gimn
Avtokod 04
Aigvöd UTC+7 (MSK+4)

Altajan Tazovaldkund (ven.: Республика Алтай, suvialt.: Алтай Республика) om üks' Venälaižen Federacijan tazovaldkundoišpäi, sen subjekt.

Se mülüb Sibirin federaližhe ümbrikho.

Tazovaldkundan pälidn da üks'jäine lidn om Gorno-Altaisk.

Keled[redaktiruida | redaktiruida purde]

Valdkundkeled oma venäkel' da altajan kel' Konstitucijan 13. kirjutusen mödhe. Mugažo kazahan kel' kävutase oficialižiš kosketusiš kazahlaižiden eländsijiš.

Istorii[redaktiruida | redaktiruida purde]

Vl 1922 kezakun 1. päiväl Oiratan avtonomižen agjan aluz oli pandud. Vspäi 1932 keväz'kun 2. päiväspäi sidä nimitihe Oirotan avtonomižeks agjaks, vspäi 1948 vilukun 7. päiväspäi — Mägi-Altajan avtonomižeks agjaks. Vl 1992 semendkun 16. päiväl se läksi Altajan randan mülündaspäi da sai Mägi-Altajan Tazovaldkund-nimen. Vs 1993 tal'vkun 12. päiväspäi sidä nimitadas Altajan Tazovaldkundaks.

Tazovaldkundan Konstitucii[1] om vahvištadud vl 1997 kezakun 7. päiväl Valdkundaližen Suiman ezitajil. Se om väges möhembaižiden vajehtusidenke.

Geografijan andmused[redaktiruida | redaktiruida purde]

Altajan Tazovaldkundan reljefan kart.

Tazovaldkundal om röunoid Hakasijan Tazovaldkundanke da Tuvan Tazovaldkundanke päivnouzmas, Mongolijanke da Kitainke (sen Sin'czän-Uiguran avtonomižen agjanke) suves, Kazahstananke (sen Päivnouzmaižen Kazahstanan agjanke) suvipäivlaskmas, Altajan randanke lodehes, Kemerovon agjanke pohjoižpäivnouzmas. Altajan Tazovaldkund om mererandatoi.

Pind om 92 903 km². Znamasižed joged oma Katun' da Bij ližajogidenke. Kaikiš suremb järv om Teleckan järv (vai Altin Köl', 230 km², 325 m süvütte).

Reljef om mägikaz, äi mägisel'gid kaidoiden jogialangištoidenke. Altajan Tazovaldkundan da kaiken Sibirin kaikiš korktemb čokkoim om Beluh-mägenpä (4509 m, toižed nimed: Kadin Baži, Uč Sumer) tazovaldkundan suviröunal Kazahstananke.

Klimat om terav kontinentaline. Voden keskmäine lämuz om 0...+5°C alangoiš, mägil — -6°C.

Londuseližed varad[2] oma kivihil', bur hil', metallad (raudkivend, kuld, hobed, vas'k, vol'fram, kobal't, vismut, tantal, molibden, artut'), sauvondmaterialad (mouckivi, sauvondkivi, saved, letked), gidroenergii.

Tobmuz[redaktiruida | redaktiruida purde]

Aleksandr Berdnikov radab tazovaldkundan pämehen vs 2006 vilukun 20. päiväspäi. Hän-žo om tazovaldkundan ohjastusen ezimez'. Kaik rahvaz änestab händast videks vodeks. Tazovaldkundan pämez' märičeb ohjastusen strukturad. Hän paneb ministrid radnikusile sättutaden kandidatoid parlamentanke. Kaks' ezmäšt varapämest da nell' muite varapämest oma hänele abhu.

Altajan Tazovaldkundan parlament om üks'kodine Valdkundaline Suim (suvialt.: El Kurultai). Kaik rahvaz valičeb sen 41 ezitajad videks vodeks. Ivan Belekov radab Suiman ezimeheks vs 2006 keväz'kun 31. päiväspäi koumanden strokun.

Radonoigendai tobmuz om Altajan Tazovaldkundan Ohjastuz. Tazovaldkundan ministrused, komitetad da inspekcijad alištudas Ohjastusele.

Tazovaldkundan pämest — Ohjastusen ezimest valitihe järgkerdan vl 2014 sügüz'kun 14. päiväl, nügüdläine pämez' sai vägestust ezmäižel tural (50,63%) da radab koumanden strokun. Järgvaličendad Valdkundaližhe Suimha oliba sil-žo päiväl (14.09.2014).

Eläjad[redaktiruida | redaktiruida purde]

Vl 2010 eläjiden lugu om 206 168 ristitud[3]. Vl 2015 kaikutte koumanz' ristit kümnespäi om lidnalaine.

Kaikes tazovaldkundas om üks' lidn.

Rahvahad (enamba 0,5% vl 2010): venälaižed (55,7%), altajalaižed (35,3%), kazahlaižed (6,1%), ukrainalaižed (0,5%); toižed — 0,7%, rahvahuden ozutandata — 1,7%.

Erased toižed igähižed rahvahad: tuvalaižed — 0,08% (158 rist.), šorijalaižed — 0,04% (87 rist.).

Homaičendad[redaktiruida | redaktiruida purde]

  1. Altajan Tazovaldkundan Konstitucijan tekst (constitution.garant.ru). (ven.)
  2. Altajan Tazovaldkundan mineraline torhuz. — Altajan Tazovaldkundan ekologijan portal (ekologia-ra.ru). (ven.)
  3. Venäman kaikenaigaine ristitišt vl 2010. — Rosstat (gks.ru). (ven.)

Irdkosketused[redaktiruida | redaktiruida purde]