Ukrain

Vikipedii
Jump to navigation Jump to search
Ukrain
Україна
 Flag
Flag of Ukraine.svg
 Valdkundznam
Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg
Pälidn Kijev
Eläjiden lugu (2018) Krimanke — 43 952 299[1]
Krimata — 41 601 898 ristitud
Pind Krimanke — 603 550[1]
Krimata — 576 628 km²
Ukrain Україна
Kel' ukrainan
Valdkundan pämez' Volodimir Zelenskii
Päministr Volodimir Groisman
Religii hristanuskond, ateizm
Valüt ukrainan grivn (UAH)
Internet-domen .ua, .укр
Telefonkod +380
Aigvö tal'vel UTC+2,
kezal UTC+3

Ukrain (ukr.: Україна, se om täuz' oficialine nimituz) om valdkund Päivnouzmaižes Evropas. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Kijev.

Sikš ku Ukrain om blokanirdaliženke statusanke, ka valdkundale ei sa tehtas nimiččen blokan ühtnijaks. Om associacijoiš EÜ:nke vs 2014 sügüz'kun 16. päiväspäi.

Istorii[redaktiruida | redaktiruida purde]

Vn 1991 30. päiväl kezakud Ukrain tedoti ičeze ripmatomudes NSTÜ:späi. Sil-žo vodel tal'vkun 1. päiväl tegihe referendum ripmatomuden polhe, i vn 1991 26. päiväl tal'vkud ripmatomuz linni täudeks.

Vl 2014 rahvahanikoiden soda zavodihe valdkundan suvipäivnouzmas.

Jäl'gmäine konstitucii[2] (ukr.: Конституція України) tuli väghe vn 1996 28. päiväl kezakud.

Geografižed andmused[redaktiruida | redaktiruida purde]

Ukrainan topografine kart.

Ukrain om mavaldkundröunoiš[1] Vaugedvenämanke pohjoižes (röunan piduz — 1111 km), Venämanke pohjoižpäivnouzmas, päivnouzmas (1944 km) da de fakto suves, Romanijanke (601 km), Moldovanke (1202 km), Mad'jaranmanke (128 km) da Slovakijanke (97 km) päivlaskmas, Pol'šanmanke lodehes (535 km). Ühthine röunoiden piduz om 5618 km. Ukrainan suvižed randad lainištadas Keskmeren Mustmeri da Azovmeri. Ühthine randanpird[1] om 2782 km.

Valdkundan pind om 576 628 km² Kriman territorijata, vai 603 549 km² Kriman lugemiženke.

Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Goverl-mägi Karpatiš (2061 m). Kaikiš znamasižemb jogi om Dnepr sen vezivaradimidenke, GES:oidenke da ližajogidenke.

Londuseližed pävarad oma kivihil', raudkivend, marganc, magnii, titan, nikel', keitandsol, mustma; toižed varad oma kivivoi, londuseline gaz, artut', grafit, kaolin, mec.

Politine sistem[redaktiruida | redaktiruida purde]

Klovan pert'kulu om Ukrainan Ülembaižen käskuzkundan ištundsija Kijevas.

Ohjandusen form om unitarine konstitucine prezidentiž-parlamentine tazovaldkund äjiden partijoiden sistemanke (enamba 200 partijad vl 2012). Valdkundan pämez' om prezident (ukr.: Президент України), hän-žo om armijan päkäsknik. Kaik rahvaz valičeb prezidentad kerdan vides vodes. Enamba kahtid strokuid jäl'geten ei sa.

Parlament om üks'kodine Ülembaine Nevondkund (ukr.: Верховна Рада) 450 ühtnijanke, kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Röun om 5% putumha parlamentha partijoiden täht.

Vn 2019 31. päiväl keväz'kud i 21. päiväl sulakud prezidentan järgenduseližed valičendad oliba. Nügüdläine kudenz' lugul prezident om Volodimir Zelenskii (1nz' tur — 30,24%, 2nz' tur — 73,22%) semendkun 20. päiväspäi. Parlamentan ühtnijoiden jäl'gmäižed valičendad oliba vn 2014 26. päiväl redukud, ned linniba edel ičeze strokud. Volodimir Groisman radnikoičeb päministran vs 2016 sulakun 14. päiväspäi.

Edeline prezident om Petro Porošenko (sai 54,70% vn 2014 edestrokuižil valičendoil).

Administrativiž-territorialine jagand[redaktiruida | redaktiruida purde]

   Kacu kirjutuz: Ukrainan administrativiž-territorialine jagand.

Valdkundan konstitucijan mödhe, Ukrain jagase 27 regionha: 24 agjad (ukr.: область), 1 avtonomine tazovaldkund (ukr.: автономна республіка, se om Kriman Tazovaldkund) da 2 lidnad eriliženke statusanke (ukr.: містo зі спеціальним статусом, ned oma Kijev da Sevastopol'). Vspäi 2015 Kriman Tazovaldkund da Sevastopol'-lidn kontroliruiše Venämal de fakto. Luganskan Rahvahaline Tazovaldkund rahvahidenkeskeižeta tundištuseta pidab kontrolin al Luganskan agjan palad. Doneckan Rahvahaline Tazovaldkund rahvahidenkeskeižeta tundištuseta kontroliruib Doneckan agjan palad.

Eläjad[redaktiruida | redaktiruida purde]

Kaikiš suremb ristitišt oli 52,2 mln eläjad vl 1993. Vozil 1993−2010 valdkundan ristitišt poleni 12 procental lähtendan elämha verhižhe maihe tagut, sündutandmäran polendusen da kolendmäran ližadusen satuseks. Vl 2014 eläjiden lugu oli läz 42..44 millionad ristituid (Krimata vai senke).

Ukrainas elädas ukrainalaižed, venälaižed da toižed rahvahad.

Toižed sured lidnad (enamba 650 tuh. ristituid vl 2014, surembaspäi penembha): Har'kov, Odess, Dnipro, Doneck, Zaporožj, L'vov, Krivii Roh. Kaik om 459 lidnad valdkundas.

Ižanduz[redaktiruida | redaktiruida purde]

Ukrainan päeksport om raud, teraz da tegesed niišpäi (33%); toine eksport — kivivoi (4%), podsolnušnikan semned da pühävoi (4%), vagonad (4%), nižu (2%), kukuruz (2%), margancraudasine ühthesuladuz (2%), kivihil' (2%), likkuimed lendimiden täht (1%), vas'k (1%), korund (1%), kakao (1%), ozr (1%), sagud (1%).

Homaičendad[redaktiruida | redaktiruida purde]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Ukrainan ristitišton endustuz vn 2018 heinkus // Mail'man faktoiden kirj. — Cia.gov. (angl.)
  2. Ukrainan Konstitucijan tekst vl 2004 Vikipurtkiš. (angl.)

Irdkosketused[redaktiruida | redaktiruida purde]



Evropan valdkundad
Evropan valdkundad
Alamad | Albanii | Andorr | Armenii1 | Azerbaidžan1 | Avstrii | Bel'gii | Bolgarii | Bosnii da Gercegovin | Čehanma | Danii | Estinma | Francii | Grekanma | Gruzii1 | Horvatii | Irlandii | Islandii | Ispanii | Italii | Kazahstan1 | Kipr1 | Latvii | Litvanma | Lihtenštein | Lüksemburg | Mad'jaranma | Mal't | Moldov | Monako | Mustmägi | Norvegii | Pohjoižmakedonii | Pol'šanma | Portugalii | Ročinma | Romanii | San Marino | Saksanma | Serbii | Slovakii | Slovenii | Suomenma | Sur' Britanii | Šveicarii | Turkanma1 | Ukrain | Vatikan | Vaugedvenäma | Venäma1

1 Om Azijas mugažo.