Ukrain

Vikipedii
Hüpähtada: navigacii, Ecind
Ukrain
Україна
 Flag
Flag of Ukraine.svg
 Valdkundznam
Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg
Pälidn Kijev
Eläjiden lugu (2014) Krimata — 42 201 302
Krimanke — 44 291 413[1] ristitud
Pind Krimata — 576 628
Krimanke — 603 550[1] km²
UkrainУкраїна
Kel' ukrainan
Valdkundan pämez' Pötr Porošenko
Päministr Vladimir Groisman
Religii hristanuskond, ateizm
Valüt ukrainan grivn (UAH)
Internet-domen .ua, .укр
Telefonkod +380
Aigvö tal'vel UTC+2,
kezal UTC+3

Ukrain (ukr.: Україна, se om täuz' oficialine nimituz) om valdkund Päivnouzmaižes Evropas. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Kijev.

Sikš ku Ukrain om blokanirdaližen statusanke, ka valdkundale ei sa tehtas nimiččen blokan ühtnijaks.

Istorii[redaktiruida | redaktiruida purde]

Vl 1991 kezakun 30. päiväl Ukrain tedoti ičeze ripmatomudes NSTÜ:späi. Sil-žo vodel tal'vkun 1. päiväl tegihe referendum ripmatomuden polhe, i vl 1991 tal'vkun 26. päiväl ripmatomuz linni täudeks.

Vl 2014 rahvahanikoiden soda zavodihe valdkundan suvipäivnouzmas.

Jäl'gmäine konstitucii[2] tuli väghe vl 1996 kezakun 28. päiväl.

Geografižed andmused[redaktiruida | redaktiruida purde]

Ukrainan topografine kart.

Ukrain om mavaldkundröunoiš[1] Vaugedvenämanke pohjoižes (röunan piduz — 1111 km), Venämanke pohjoižpäivnouzmas, päivnouzmas (1944 km) da de fakto suves, Romanijanke (601 km), Moldovanke (1202 km), Mad'jaranmanke (128 km) da Slovakijanke (97 km) päivlaskmas, Pol'šanmanke lodehes (535 km). Ühthine röunoiden piduz om 5618 km. Ukrainan suvižed randad lainištadas Keskmeren Must meri da Azovmeri. Ühthine randanpird[1] om 2782 km.

Valdkundan pind om 576 628 km² Kriman territorijata, vai 603 549 km² Kriman lugemiženke.

Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Goverl-mägi Karpatiš (2061 m).

Londuseližed pävarad oma kivihil', raudkivend, marganc, magnii, titan, nikel', keitandsol, mustma; toižed varad oma kivivoi, londuseline gaz, artut', grafit, kaolin, mec.

Politine sistem[redaktiruida | redaktiruida purde]

Klovan pert'kulu om Ukrainan Ülembaižen käskuzkundan ištundsija Kijevas.

Ohjandusen form om unitarine konstitucine prezidentiž-parlamentine tazovaldkund äjiden partijoiden sistemanke (enamba 200 partijad vl 2012). Valdkundan pämez' om prezident, hän-žo om armijan päkäsknik. Kaik rahvaz valičeb prezidentad kerdan vides vodes. Enamba kahtid strokuid jäl'geten ei sa.

Parlament om üks'kodine Ülembaine Nevondkund (ukr.: Верховна Рада) 450 ühtnijanke, kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks. Röun om 5% putumha parlamentha partijoiden täht.

Vl 2014 semendkun 25. päiväl jäl'gmäižed prezidentan valičendad oliba, ned ei olgoi ičeze strokul. Nügüdläine videnz' lugul prezident om Pötr Porošenko (sai 54,70%). Jäl'gmäižed valičendad parlamentha oliba vl 2014 redukun 26. päiväl, ned ei olgoi ičeze strokul. Vladimir Groisman radnikoičeb päministran vs 2016 sulakun 14. päiväspäi.

Administrativiž-territorialine jagand[redaktiruida | redaktiruida purde]

   Kacu kirjutuz: Ukrainan administrativiž-territorialine jagand.

Valdkundan konstitucijan mödhe, Ukrain alajagase 27 regionha: 24 agjaha (ukr.: область), 1 avtonomižhe tazovaldkundha (ukr.: автономна республіка, se om Kriman Tazovaldkund) da 2 lidnha eriližen statusanke (ukr.: містo зі спеціальним статусом, ned oma Kijev da Sevastopol'). Vl 2015 Kriman Tazovaldkund da Sevastopol'-lidn kontroliruiše Venämal de fakto. Luganskan Rahvahaline Tazovaldkund rahvahidenkeskeižeta tundištuseta pidab kontrolin al Luganskan agjan palad. Doneckan Rahvahaline Tazovaldkund rahvahidenkeskeižeta tundištuseta kontroliruib Doneckan agjan palad.

Eläjad[redaktiruida | redaktiruida purde]

Ukrainas elädas ukrainalaižed, venälaižed da toižed rahvahad.

Toižed sured lidnad (enamba 650 tuh. ristituid vl 2014, surembaspäi penembha): Har'kov, Odess, Dnepropetrovsk, Doneck, Zaporožj, L'vov, Krivii Roh. Kaik om 459 lidnad valdkundas.

Kaikiš suremb ristitišt oli 52,2 mln vl 1993. Vozil 1993-2010 valdkundan ristitišt poleni 12 procental lähtendan elämha verhižhe maihe tagut, sündutandmäran polendusen da kolendmäran ližadusen satuseks. Vl 2014 eläjiden lugu oli läz 42—44 millionad ristitud (Krimata vai senke).

Ižanduz[redaktiruida | redaktiruida purde]

Ukrainan päeksport om raud, teraz da tegesed niišpäi (33%); toine eksport — kivivoi (4%), podsolnušnikan semned da pühävoi (4%), vagonad (4%), nižu (2%), kukuruz (2%), margancraudasine ühthesuladuz (2%), kivihil' (2%), likkuimed lendimiden täht (1%), vas'k (1%), korund (1%), kakao (1%), ozr (1%), sagud (1%).

Homaičendad[redaktiruida | redaktiruida purde]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Ukrainan ristitišton endustuz vl 2014 heinkus. — Mail'man faktoiden kirj (Cia.gov). (angl.)
  2. Ukrainan Konstitucijan tekst vl 2004 Vikipurtkiš. (angl.)

Irdkosketused[redaktiruida | redaktiruida purde]


Evropan valdkundad
Evropan valdkundad
Alamad | Albanii | Andorr | Armenii1 | Azerbaidžan1 | Avstrii | Bel'gii | Bolgarii | Bosnii da Gercegovin | Čehanma | Danii | Estinma | Francii | Grekanma | Gruzii1 | Horvatii | Irlandii | Islandii | Ispanii | Italii | Kazahstan1 | Kipr1 | Latvii | Litvanma | Lihtenštein | Lüksemburg | Mad'jaranma | Makedonii | Mal't | Moldov | Monako | Mustmägi | Norvegii | Pol'šanma | Portugalii | Ročinma | Romanii | San Marino | Saksanma | Serbii | Slovakii | Slovenii | Suomenma | Sur' Britanii | Šveicarii | Turkanma1 | Ukrain | Vatikan | Vaugedvenäma | Venäma1

1 Om Azijas mugažo.