Grekanma

Vikipedii
Mine navigeerimisribale Mine otsikasti
Grekanman Tazovaldkund
Ελληνική Δημοκρατία
(Ellīnikī́ Dīmokratía)
 Flag
Flag of Greece.svg
 Valdkundznam
Coat of arms of Greece.svg
Pälidn Afinad
Eläjiden lugu (2018) 10 761 523[1] ristitud
Pind 131 597 km²
Grekanman Tazovaldkund Ελληνική Δημοκρατία (Ellīnikī́ Dīmokratía)
Kel' grekan
Valdkundan pämez' Prokopis Pavlopulos
Päministr Kiriakos Micotakis
Religii hristanuskond
Valüt evro (€) (EUR)
Internet-domen .gr[2]
Telefonkod +30
Aigvö tal'vel UTC+2,
kezal UTC+3

Grekanma (grek.: Ελλάδα, Elláda), täuz' oficialine nimi — Grekanman Tazovaldkund (grek.: Ελληνική Δημοκρατία, Ellīnikī́ Dīmokratía), om valdkund Evropan i sen Balkanan pol'saren suves, Adriatikan, Ionižen meren da Keskmeren randoil. Afinad oma sen pälidn, ned oma Grekanman kaikiš suremb lidn.

Valdkund om PAKO:n ühtnii vspäi 1952 (vozil 1974−1980 oli lähtnu sišpäi), vspäi 1981 om EÜ:n ühtnijan.

Istorii[redaktiruida | redaktiruida purde]

Vn 1821 25. päiväl keväz'kud Grekanma tedištoiti ripmatomut Ottomanan imperijaspäi.

Valdkundan ezmäine Konstitucii (grek.: Σύνταγμα της Ελλάδας, Sintagma tis Elladas) oli olmas vspäi 1822. Jäl'gmäine 13nz' lugul Konstitucii[3][4] om väges vs 1975 kezakun 11. päiväspäi voziden 1986, 2001 da 2008 znamasižidenke vajehtusidenke.

Geografijan andmused[redaktiruida | redaktiruida purde]

Grekanman topografine kart.

Grekanmal om mavaldkundröunoid Albanijanke lodehes (röunan piduz — 212 km), Pohjoižmakedonijan Tazovaldkundanke (234 km) da Bolgarijanke (472 km) pohjoižes, Turcijanke pohjoižpäivnouzmas (192 km). Ühthine röunoiden piduz om 1110 km. Valdkundan pind — 131 597 km², sidä kesken kahten tuhan saren pind — 25 100 km² (valdkundan territorijan läz videndest). Sen randad lainištadas Keskmeren mered: päivlaskmaižed — Adriatik da Ionine, suvižed — Kritan da Livijan, päivnouzmaižed — Egeine da Frakine. Ühthine randanpird om 13 676 km.

Grekanma om mägikaz ma. Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Olimp-mägen Mitikas-mägenpä (2917 m).

Londuseližed pävarad oma kivivoi, bur hil', metallad (raudkivend, boksitad, cink, nikel', hahktin, magnii), gidroenergii; toižed varad oma keitandsol, mramor.

Politine sistem[redaktiruida | redaktiruida purde]

Grekanman parlamentan pert' Afiniš.

Ohjandusen form om unitarine konstitucine parlamentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident (grek.: Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας, Próedros ti̱s Elli̱nikí̱s Di̱mokratías). Parlamentan ühtnijad valitas händast videks vodeks, enamba kaht strokud jäl'geten ei sa. Prezident om armijan päkäsknik. Hän voib käta käskusid tagaze parlamentha toštkaclendan täht.

Parlament (grek.: Βουλή των Ελλήνων, Voulí ton Ellínon) om üks'kodine. Kaik rahvaz valičeb sen 300 ühtnijad kerdan nelläs vodes. Parlamentan tobmuden partijan lider kändase päministraks.

Käskuzkundaližen tobmuden pä om Areopag (grek.: Άρειος Πάγος, Arejos Pagos).

Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2019 7. päiväl heinkud. Prokopis Pavlopulos om valitud parlamental (233 än't 300:späi) da radab prezidentan vs 2015 keväz'kun 13. päiväspäi. Kiriakos Micotakis om päministran vs 2019 heinkun 8. päiväspäi. Parlament valiči ut Katerina Sakellaropulu-prezidentad vn 2020 22. päiväl vilukud (261 än't 300:späi), hän tuleškandeb radho keväz'kun 13. päiväspäi.

Administrativiž-territorialine jagand[redaktiruida | redaktiruida purde]

   Kacu kirjutuz: Grekanman administrativiž-territorialine jagand.

Grekanma jagase 13 agjaks (üks'lugu grek.: περιφέρεια, periféreia). Agjad alajagasoiš 74 agjan ühtnikha (üks'lugu grek.: περιφερειακή ενότητα, perifereiakí enótita), niiden kontinentröunoid enččikš nomoikš (54 nomad oliba Grekanman päühtnikoiš edel 2011 vot) jättihe vajehtuseta paksumba kaiked. Agjan ühtnikad jagasoiš 325 municipaližhe ühtnikha (üks'lugu grek.: δήμος, dímos). Periferijad oma seičemen decentraliziruidud administracijan (äilugu grek.: αποκεντρωμένες διοικήσεις, apokentroménes dioikíseis) ohjandusen al. Üks'jäine avtonomii — pühä Afon-mägi grekižes Makedonijas. Kaik administrativižed ühtnikad oma ičeohjandusen al.

Eläjad[redaktiruida | redaktiruida purde]

Grekanmas elädas grekalaižed. Vl 2014 valdkundan eläjiden lugu oli 10 775 557 ristitud. Eläjiden 99% kodikel' om grekan kel'.

Rahvahad (2011): grekalaižed — 91,6%, albanijalaižed — 4,4%, toižed rahvahad — 4,0%.

Uskondan mödhe (2015): ortodoksižen jumalankodikundan (oficialine religii) hristanuskojad — 81..90% (vl 2006 oli enamba 97%), islamanuskojad — 2%, toižed uskojad — 3%, religijatomad — 4..15%, märhapanendata — 1%.

Afinad-pälidnas eläb 35% valdkundan ristitištod. Toižed sured lidnad (enamba 100 tuh. ristituid vn 2011 rahvahanlugemižen mödhe, surembaspäi penembha): Salonikid, Patrad, Iraklion, Laris, Volos, Aharnes. Vl 2011 kaik oli 65 lidnad enamba mi 14 tuhad eläjidenke valdkundas. Lidnalaižiden pala om 79,7% (2020).

Ižanduz[redaktiruida | redaktiruida purde]

Grekanman päeksport om söndtavarad (nižu, tabak, kala, sagud, puvoi, fruktad da maplodud, vin da vinmarj — kaik läz 25%), kivivoi (9%), erazvuiččed sobad (läz 8%), zelläd (6%); toine eksport — polimerad (läz 5%), likkuimed (lendimed, treilerad — 2%), vanuimed da kabeläd (2%), cement (1%). Sen ližaks, turizm, rahvahidenkeskeižed jüguvendad lendimil da laivil todas äi rahoid büdžetha.

Grekižed pühänikad (praznikad)[redaktiruida | redaktiruida purde]

Homaičendad[redaktiruida | redaktiruida purde]

  1. Grekanman ristitišton endustuz vn 2018 heinkus // Mail'man faktoiden kirj. — Cia.gov. (angl.)
  2. Mugažo .eu kuti EÜ:n ühtnii.
  3. Vn 2001 Grekanman Konstitucii Vikipurtkiš. (angl.)
  4. Grekanman Konstitucijan tekst (2008) constituteproject.org-saital. (angl.)

Irdkosketused[redaktiruida | redaktiruida purde]



Evropan valdkundad
Evropan valdkundad
Alamad | Albanii | Andorr | Armenii1 | Azerbaidžan1 | Avstrii | Bel'gii | Bolgarii | Bosnii da Gercegovin | Čehanma | Danii | Estinma | Francii | Grekanma | Gruzii1 | Horvatii | Irlandii | Islandii | Ispanii | Italii | Kazahstan1 | Kipr1 | Latvii | Lihtenštein | Litvanma | Lüksemburg | Mad'jaranma | Mal't | Moldov | Monako | Mustmägi | Norvegii | Pohjoižmakedonii | Pol'šanma | Portugalii | Ročinma | Romanii | San Marino | Saksanma | Serbii | Slovakii | Slovenii | Suomenma | Sur' Britanii | Šveicarii | Turkanma1 | Ukrain | Vatikan | Vaugedvenäma | Venäma1

1 Om Azijas mugažo.