Lüksemburg

Vikipedii
Hüpähtada: navigacii, Ecind
Disambig gray.svg Sil sanal voib olda toižid znamoičendoid; miše nähta niid, tulgat tänna.
Lüksemburgan Sur' Gercogkund
Groussherzogtum Lëtzebuerg (lüksemb.)
Grand-Duché de Luxembourg (fr.)
Großherzogtum Luxemburg (saks.)
 Flag
Flag of Luxembourg.svg
 Valdkundznam
Coat of arms of Luxembourg.svg
Pälidn Lüksemburg
Eläjiden lugu (2014) 549 680[1] ristitud
Pind 2,586[2] km²
Lüksemburgan Sur' GercogkundGroussherzogtum Lëtzebuerg (lüksemb.)Grand-Duché de Luxembourg (fr.)Großherzogtum Luxemburg (saks.)
Kel' lüksemburgan, francijan, saksan
Valdkundan pämez' Anri (Genrih)
Päministr Ksavje Bettel'
Religii hristanuskond
Valüt evro (€) (EUR)[3]
Internet-domen .lu[4]
Telefonkod +352
Aigvö tal'vel UTC+1,
kezal UTC+2

Lüksemburg (lüksemb.: Lëtzebuerg), täuz' oficialine nimituz — Lüksemburgan Sur' Gercogkund (lüksemb.: Groussherzogtum Lëtzebuerg, franc.: Grand-Duché de Luxembourg, saks.: Großherzogtum Luxemburg), om pen' mererandatoi valdkund Evropan päivlaskmpoles. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Lüksemburg-lidn.

Vl 2014 Lüksemburg oli kaikiš elokaz valdkund mail'mas kogosüdäiproduktan ühtele hengele mödhe (ÜRO:n andmused).

Vspäi 1949 Lüksemburg om PAKO:n ühtnii (üks' alusenpanijaks). Vspäi 1957 om :n ühtnii. Mülüb Benelüks:ha ühtes Bel'gijanke da Alamaidenke.

Istorii[redaktiruida | redigeeri lähteteksti]

Vl 1815 kezakun 9. päiväl Lüksemburg tedoti ičeze ripmatomudes Francijaspäi.

Jäl'gmäine valdkundan konstitucii[5] (lüksemb.: Konstitutioun) oli vahvištadud vl 1868 redukun 17. päiväl. Se om väges znamasižiden möhembaižiden vajehtusidenke, oz., vspäi 2009 Surele Gercogale sab vaiše tarita käskusid, ei vahvištada.

Geografijan andmused[redaktiruida | redigeeri lähteteksti]

Lüksemburgan topografine kart.

Lüksemburg om mavaldkundröunoiš Germanijanke pohjoižpäivnouzmas da päivnouzmas (röunan piduz — 128 km), Francijanke suves (69 km) da Bel'gijanke päivlaskmas (130 km). Ühthine röunoiden piduz om 327 km. Lüksemburg om mererandatoi valdkund.

Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Ardenniden Knaiff-kukkaz, 560 metrad meren pindan päl. Kaikiš madalamb om Mozel'-jogen tazopind (133 m).

Londuseližed varad oma raudkivend (samine om jättud kesketi), mahuz.

Politine sistem[redaktiruida | redigeeri lähteteksti]

Lüksemburgan valdkundan parlament Lüksemburg-lidnas.

Ohjandusen form om unitarine parlamentine konstitucine monarhii. Valdkundan pämez' om Sur' Gercog, Anri (Genrih) vs 2000 redukun 7. päiväspäi. Hänele sab heitta parlamentad radmaspäi da panda uziden valičendoiden dat koumes kus. Monarh paneb päministrad da ministrid radnikusile valičendoiden parlamentha kacten.

Käskusenandai tobmuz om üks'kodine parlament — Deputatoiden Kodi (lüksemb.: Chamber vun den Deputéierten, D'Chamber, franc.: Chambre des Députés, saks.: Abgeordnetenkammer) 60 ühtnijanke, kaik rahvaz valičeb heid videks vodeks.

Järgvaličendad parlamentha oliba vl 2013 redukun 20. päiväl. Nügüdläine päministr om Ksavje Bettel' vs 2013 tal'vkun 4. päiväspäi.

Administrativiž-territorialine jagand[redaktiruida | redigeeri lähteteksti]

   Kacu kirjutuz: Lüksemburgan administrativiž-territorialine jagand.

Lüksemburg alajagase 3 ümbrikho (lüksemb. da saks.: Distrikt, franc.: District). Ümbrikod alajagadas 12 kantonha, ned — 116 kommunha. Pälidn jagase fartaloihe.

Eläjad[redaktiruida | redigeeri lähteteksti]

Lüksemburgas elädas lüksemburgalaižed.

Toižed sured lidnad (enamba 17 tuh. ristitud vl 2005, surembaspäi penembha): Eš-sür-Al'zett, Differdanž, Düdelanž. Kaik om 12 kommunad lidnan statusanke.

Ižanduz[redaktiruida | redigeeri lähteteksti]

Lüksemburgan päkesport om raud, teraz, tegesed niišpäi da niidenke (20%), elektromašiništ da radiopalad (läz 10%); toine eksport — plastik (5%), avtod (4%), bumag kirjutamha (3%), alüminii (3%), sobad (3%), šinad avtobusoiden täht (2%), stökoltegesed (2%), maidproduktad (2%), paindud kangaz (1%), poliester (1%), vas'k da sen ühthesuladused (1%), varapalad lendimiden täht (1%).

Homaičendad[redaktiruida | redigeeri lähteteksti]

  1. Statec: Au 1er janvier 2014 le Grand-Duché compte près de 550 000 habitants. — Le Quotidien (Luxembourg) (lequotidien.lu). (fr.)
  2. Lüksemburgan pind. — Mail'man faktoiden kirj (Cia.gov). (angl.)
  3. Edel 1999 vot — lüksemburgan frank da bel'gijan frank.
  4. Mugažo .eu kuti :n ühtnii.
  5. Lüksemburgan Konstitucijan tekst vl 2015 (vl 2009 vajehtusidenke). — Legilux.public.lu. (fr.)

Irdkosketused[redaktiruida | redigeeri lähteteksti]


Evropan valdkundad
Evropan valdkundad
Alamad | Albanii | Andorr | Armenii1 | Azerbaidžan1 | Avstrii | Bel'gii | Bolgarii | Bosnii da Gercegovin | Čehanma | Danii | Estinma | Francii | Grekanma | Gruzii1 | Horvatii | Irlandii | Islandii | Ispanii | Italii | Kazahstan1 | Kipr1 | Latvii | Litvanma | Lihtenštein | Lüksemburg | Mad'jaranma | Makedonii | Mal't | Moldov | Monako | Mustmägi | Norvegii | Pol'šanma | Portugalii | Ročinma | Romanii | San Marino | Saksanma | Serbii | Slovakii | Slovenii | Suomenma | Sur' Britanii | Šveicarii | Turkanma1 | Ukrain | Vatikan | Vaugedvenäma | Venäma1

1 Om Azijas mugažo.