Irkutskan agj

Vikipedii
Hüpähtada: navigacii, Ecind
Irkutskan agj
Иркутская область
Irkutskan agjan flag Irkutskan agjan znam
Irkutskan agjan flag Irkutskan agjan znam
Map of Russia - Irkutsk Oblast.svg
Pälidn Irkutsk
Pind

- Ühtes
- saum vezid (%).

5-nz'

774 846 km²
2,9

Eläjiden lugu

- Kaik
- Sageduz

21-nz'

2 414 913 ristitud (2015)
3,12 rist./km²

Federaline ümbrik Sibirine
Venäman ekonomine region Päivnouzmaižen Sibirin
Valdkundkel' (-keled) venäkel'
Gubernator Sergei Levčenko
Ohjastusen ezimez' Aleksandr Bitarov
Käskusenandajan Suiman ezimez' Sergei Brilka
Avtokod 38, 85, 138
Aigvöd UTC+8 (MSK+5)

Irkutskan agj (ven.: Иркутская область) om Venälaižen Federacijan subjekt.

Se mülüb Sibirin federaližhe ümbrikho.

Agjan pälidn da kaikiš suremb lidn om Irkutsk.

Keled[redaktiruida | redaktiruida purde]

Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.

Istorii[redaktiruida | redaktiruida purde]

Irkutskan agj om olmas vl 1937 sügüz'kun 26. päivälpäi.

Irkutskan agjan Päkäskuz[1] om vahvištadud vl 2009 sulakun 15. päiväl Käskusenandajan Suiman ezitajil, om allekirjutadud gubernatoral sil-žo vodel sulakun 17. päiväl da om väges möhembaižiden vajehtusidenke. Vl 2008 ühtištusen Ust'-Ordinskijan Burätan avtonomižen ümbrikonke jäl'ghe se vajehti enččen Päkäskusen, kudamb oli vahvištadud vl 1995 uhokun 10. päiväl.

Geografijan andmused[redaktiruida | redaktiruida purde]

Irkutskan agjan reljefan kart.

Agj röunatab Saha (Jakutijan) Tazovaldkundanke pohjoižpäivnouzmas, Baikalantagaižen randanke päivnouzmas, Burätijan Tazovaldkundanke päivnouzmas da suves, Tuvan Tazovaldkundanke suvipäivlaskmas, Krasnojarskan randanke päivlaskmas. Irkutskan agj om Venäman kaikiš suremb mererandatoi region.

Pind om 774 846 km². Reskveden Baikal-järv om agjan suvipäivnouzmröunal. Znamasižed joged oma Lenanjogi, Angar sen ližajogidenke da Alatungusk. Kaikiš järedambad ratud vezištod oma Bratskan da Ust'-Ilimskan vezivaradimed.

Reljef om mägikaz. Agjan tobj pala sijadase Kesksibirin mägitazangišton suvipäivnouzmas 500-1000 metrad korktusil. Päivnouzmaine Sajan-mägisel'g otab agjan suvipäivlaskmad. Patoman mägišt da Stanovoje mägišton pala ottas pohjoižpäivnouzmpol't. Kaikiš korktemb čokkoim sijadase Stanovoje-mägišton Kodar-mägisel'gal, se om Martenan mägenpä (2988 m)[2]. Kaikiš madalamb čokkoim om Udanjogen kendäk lodehes (158 m).

Klimat om terav kontinentaline. Keza om räk da lühüd. Tal'v om vilu, kuiv da pit'k. Heinkun keskmäine lämuz om +15...+20°C, vilukun kesklämuz om -18°C suves da -35°C pohjoižes. Paneb sadegid 300-400 mm Kesksibirin mägitazangištol da 600 mm mägisel'giden pautkil. Sadegiden pol' paneb kezal. Viluku om kaikiš kuivamb (11 mm).

Londuseližed pävarad oma kuld, kivihil', bur hil', kivivoi, londuseline gaz, raudkivend, magnii, kaolin, sauvondgips, keitandsol, mec, reskvezi, gidroenergii.

Tobmuz[redaktiruida | redaktiruida purde]

Agjan gubernatoran, Käskusenandajan Suiman da Ohjastusen pert' Irkutskas.

Agjan pämez' nimitase gubernatoraks. Sergei Levčenko radab gubernatoran vs 2015 redukun 2. päiväspäi. Kaik rahvaz änestab händast videks vodeks. Gubernator om mugažo agjan Ohjastusen pämez', hän märičeb sen strukturad da paneb Ohjastusen ühtnijoid radnikusile. Kaks' ezmäšt varagubernatorad da kaks' muite varagubernatorad oma hänele abhu. Üks' ezmäine varagubernator om Ohjastusen ezimeheks sil-žo aigal. Aleksandr Bitarov radab Ohjastusen ezimehen vs 2015 redukun 4. päiväspäi.

Irkutskan agjan üks'kodine parlament om Käskusenandai Suim. Kaik rahvaz valičeb sen 45 ezitajad videks vodeks. Sergei Brilka radab Käskusenandajan Suiman ezimeheks vs 2015 semendkun 20. päiväspäi.

Radonoigendai tobmuz om Irkutskan agjan Ohjastuz. Agjan ministrused, radnikoičendad, agentused, ohjandused da laudkundad alištudas Ohjastusele.

Vl 2015 sügüz'kun 13. da 27. päivil gubernatorad valitihe, nügüdläine gubernator sai vägestust kahtendel tural 56,39% änid satusenke da radab ezmäižen strokun. Järgvaličendad Käskusenandajha Suimha oliba vl 2013 sügüz'kun 8. päiväl.

Eläjad[redaktiruida | redaktiruida purde]

Vl 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 2 428 750 ristitud[3], sidä kesken 17 vepsläšt[4]. Lidnalaižiden eläjiden pala om 78,9% (vl 2015).

Agjas om kaks'kümne kaks' lidnad da 52 lidnanvuittušt žilod. Toižed sured lidnad (enamba 100 tuh. eläjidenke, surembaspäi penembha) oma Bratsk da Angarsk. Vl 2015 kaik om 23 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.

Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): venälaižed (88,3%), burätalaižed (3,2%), ukrainalaižed (1,3%), totarlaižed (0,9%), toižed — 2,9%, rahvahuden ozutandata — 3,4%.

Homaičendad[redaktiruida | redaktiruida purde]

  1. Irkutskan agjan Päkäskusen tekst (constitution.garant.ru). (ven.)
  2. У самой высокой горы Иркутской области появилось название. — Vesti.ru. (ven.)
  3. Venäman kaikenaigaine ristitišt vl 2010. — Rosstat (gks.ru). (ven.)
  4. Население коренных малочисленных народов Российской Федерации по родному языку по отдельным субъектам (Venälaižen Federacijan igähižiden vähäluguižiden rahvahiden ristitišt mamankelen da subjektan polhe) (gks.ru). — Lp. 12. (ven.)

Irdkosketused[redaktiruida | redaktiruida purde]


Irkutskan agjan lidnad
Alaudinsk | Alzamai | Angarsk | Baikal'sk | Birüsinsk | Bodaibo | Bratsk | Čerömhovo | Irkutsk | Kirensk | Sajansk | Sibirin Usol'je | Slüdänk | Svirsk | Šelehov | Zim | Železnogorsk Ilimal | Taišet | Tulun | Ust'-Ilimsk | Ust'-Kut | Vihorevk