Tatarstanan Tazovaldkund

Vikipedii
Hüpähtada: navigacii, Ecind
Tatarstanan Tazovaldkund
Республика Татарстан (ven.)
Татарстан Республикасы / Tatarstan Respublikası vai
Татарстан Җөмһүрияте / Tatarstan Cömhüriäti (tot.)

Tatarstanan Tazovaldkundan flag Tatarstanan Tazovaldkundan znam
Tatarstanan Tazovaldkundan flag Tatarstanan Tazovaldkundan znam
Map of Russia - Tatarstan.svg
Pälidn Kazan'
Pind

- Ühtes
- saum vezid (%).

44-nz'

67 847 km²
6,4

Eläjiden lugu

- Kaik
- Sageduz

8-nz'

3 855 037 ristitud (2015)
56,82 rist./km²

Federaline ümbrik Volgaveren
Venäman ekonomine region Volganrandaline
Valdkundkel' (-keled) venäkel', totaran kel'
Prezident Rustam Minnihanov
Päministr Il'dar Halikov
Valdkundaližen Nevondkundan ezimez' Farid Muhametšin
Gimn Tatarstanan Tazovaldkundan gimn
Avtokod 16, 116
Aigvöd UTC+3 (MSK+0)

Tatarstanan Tazovaldkund vai Tatarstan (ven.: Республика Татарстан, Татарстан, tot.: Татарстан Республикасы / Tatarstan Respublikası; Татарстан Җөмһүрияте / Tatarstan Cömhüriäti, Татарстан — nimitused oma kohtaižed znamoičendal) om avtonomine valdkund Venämas, sen subjekt.

Tatarstan mülüb Volgaveren federaližhe ümbrikho.

Tazovaldkundan pälidn da kaikiš suremb lidn om Kazan'.

Keled[redaktiruida | redaktiruida purde]

Valdkundkeled oma venäkel' da totaran kel'.

Istorii[redaktiruida | redaktiruida purde]

Tatarstanan Tazovaldkund om olmas vl 1920 semendkun 27. päivälpäi. Vhesai 1990 elokun 30. päivhäsai nimitihe Totaran Avtonomižeks Nevondkundaližeks Socialistižeks Tazovaldkundaks.

9. voz'sadaspäi 1240 vodhesai istorine Volgan Bulgarii-valdkund mülüti nügüd'aigaižen tazovaldkundan-ki territorijad.

Vozil 1438-1552 Kazanin hankund oli tazovaldkundan territorijal.

Tatarstanan Konstitucii[1] tuli väghe vl 1992 kül'mkun 30. päiväl. Se om väges nügüd'-ki äiluguižiden vajehtusidenke. Tatarstan om Venälaižen Federacijan üks'jäine subjekt, kudamb sädab kirjkožmust Federacijan tobmuden aluskundoidenke valdatusiden erištundas. Ku azj om tazovaldkundan valdatusiš, ka sen konstitucijan vägi om lujemba federaližen käskusen rindatades.

Geografijan andmused[redaktiruida | redaktiruida purde]

Tatarstanan Tazovaldkundan reljefan kart.

Tazovaldkundal om röunoid 8 regionanke: Baškortostanan Tazovaldkundanke päivnouzmas, Orenburgan agjanke suvipäivnouzmas, Samaran da Ul'janovskan agjoidenke suves, Čuvašijan Tazovaldkundanke päivlaskmas, Marii Elan Tazovaldkundanke lodehes, Kirovan agjanke da Udmurtijan Tazovaldkundanke pohjoižes. Tatarstan om mererandatoi tazovaldkund.

Pind om 67 847 km². Mecad ottas territorijan videndest, mustma otab koumandest suves. Znamasižed joged oma Volg (Kuibiševan vezivaradim) sen Kam-ližajogenke da Vätkan alajoksmuz.

Tazovaldkundan territorii om kukhikaz tazangišt, sen 90% venub alemba 200 m valdmeren pindan päl. Kaikiš korktemb čokkoim om Čatirtau-ülüden pä (321 m, kändase «Šatör-mägi») tazovaldkundan päivnouzmas.

Klimat om ven kontinentaline. Heinkun keskmäine lämuz om +19°C, vilukun kesklämuz om -13°C. Paneb sadegid 460-520 mm vodes.

Londuseližed varad oma kivivoi, londuseline gaz, kivihil', bur hil', palab šoidkivi, bitum, turbaz, vas'k, boksitad, sauvondmaterialad (mouckivi, sauvondkivi, sauvondgips, letked, saved), mec, mustma, reskvezi, gidroenergii.

Tobmuz[redaktiruida | redaktiruida purde]

Tatarstanan Tazovaldkundan prezidentan pert'kulu Kazaniš.

Tazovaldkundan pämez' nimitase prezidentaks. Kaik rahvaz valičeb händast videks vodeks. Rustam Minnihanov radab tazovaldkundan prezidentan vs 2010 keväz'kun 25. päiväspäi.

Tatarstanan parlament om üks'kodine Valdkundaline Nevondkund (tot.: Татарстан Республикасының Дәүләт Советы). Kaik rahvaz valičeb sen 100 ezitajad videks vodeks. Farid Muhametšin radab Nevondkundan ezimeheks vs 2004 keväz'kun 26. päiväspäi. Parlament paneb päministrad da Konstitucižen Käskuzkundan ezimest radnikusile.

Tazovaldkundan radonoigendai tobmuz om Tatarstanan Ohjastuz. Ministrišt, valdkundaližed komitetad da toižed aluskundad mülüdas sihe. Il'dar Halikov radab päministran vs 2010 sulakun 22. päiväspäi.

Järgvaličendad Valdkundaližhe Nevondkundha oliba vl 2014 sügüz'kun 14. päiväl. Tazovaldkundan prezidentad valitihe järgkerdan vl 2015 sügüz'kun 13. päiväl, nügüdläine prezident sai vägestust ezmäižel tural (94,4%) da radab kahtenden strokun.

Eläjad[redaktiruida | redaktiruida purde]

Vl 2010 eläjiden lugu om 3 786 488 ristitud[2]. Kaikutte koumanz' ristit nelläspäi om lidnalaine.

Kaikes tazovaldkundas om kaks'kümne kaks' lidnad, 18 lidnanvuittušt žilod da 3073 küläd (vl 2010). Toižed sured lidnad (enamba 150 tuh. eläjid) oma Jarčalli, Nižnekamsk, Al'met'jevsk. Vl 2015 kaik om 28 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.

Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): totarlaižed (53,2%), venälaižed (39,7%), čuvašalaižed (3,1%), udmurtalaižed (0,6%), mordvinalaižed (0,5%), marilaižed (0,5%), ukrainalaižed (0,5%), baškiralaižed (0,4%); toižed — 1,3%, rahvahuden ozutandata — 0,2%.

Homaičendad[redaktiruida | redaktiruida purde]

  1. Tatarstanan Konstitucijan tekst Vikiaitas. (angl.)
  2. Venäman kaikenaigaine ristitišt vl 2010. — Rosstat (gks.ru). (ven.)

Irdkosketused[redaktiruida | redaktiruida purde]


Tatarstanan Tazovaldkundan lidnad
Agriz | Al'met'jevsk | Arsk | Aznakajevo | Bavli | Bolgar | Bugul'm | Buinsk | Čistopol' | Jarčalli | Jelabug | Kazan' | Laiševo | Leninogorsk | Mamadiš | Mendelejevsk | Menzelinsk | Nižnekamsk | Nurlat | Zainsk | Zelenodol'sk | Tetüši