Arhangel'skan agj

Vikipedii
Hüpähtada: navigacii, Ecind
Arhangel'skan agj
Архангельская область
Arhangel'skan agjan flag Arhangel'skan agjan znam
Arhangel'skan agjan flag Arhangel'skan agjan znam
Map of Russia - Arkhangelsk Oblast.svg
Keskuz Arhangel'sk
Pind

- Ühtes
- saum vezid (%).

8-nz'

589 913 km²
0,2

Eläjiden lugu

- Kaik
- Sageduz

41-nz'

1 183 323 ristitud (2015)
2,01 rist./km²

Federaline ümbrik Lodehline
Venäman ekonomine region Pohjoine
Valdkundkel' (-keled) venäkel'
Gubernator Igor' Orlov
Ezitajiden Suiman ezimez' Viktor Novožilov
Gimn Arhangel'skan agjan gimn
Avtokod 29
Aigvöd UTC+3 (MSK+0)

Arhangel'skan agj (ven. Архангельская область) om Venälaižen Federacijan subjekt (agj). Mugažo Nencan avtonomine ümbrik mülüb sihe.

Se mülüb Lodehližhe federaližhe ümbrikho.

Arhangel'skan agj om Evropan kaikiš suremb administrativine ühtnik pindan mödhe.

Agjan administrativine keskuz da kaikiš suremb lidn om Arhangel'sk.

Keled[redaktiruida | redaktiruida purde]

Valdkundkel' om üks'jäine — venäkel'.

Nencan kel' om regionaline, se kävutase oficialižeks nencalaižiden elämižsijiš venäkelen kartte Nencan avtonomižen ümbrikon territorijal.

Istorii[redaktiruida | redaktiruida purde]

Arhangel'skan agj om olmas vl 1937 sügüz'kun 23. päivälpäi.

Amussai suomalaiž-ugrilaižed heimod eliba nügüdläižen agjan tahoiš. Ende nencalaižed ottiba agjan kaikid pohjoižid randištoid.

14. voz'sadal sen territorii oli Uz'lidnan Tazovaldkundan palaks.

Arhangel'skan agjan Päkäskuz[1] om vahvištadud vl 1995 semendkun 23. päiväl Ezitajiden Suiman ühtnijoil, se om väges nügüd' äiluguižiden vajehtusidenke.

Geografijan andmused[redaktiruida | redaktiruida purde]

Arhangel'skan agjan reljefan kart.

Agjal om röunoid Tümenin agjan Jamalan Nenciden avtonomižen ümbrikonke pohjoižpäivnouzmas, Komin Tazovaldkundanke päivnouzmas, Kirovan agjanke suvipäivnouzmas, Vologdan agjanke suves da Karjalan Tazovaldkundanke päivlaskmas. Om meriröunoid Murmanskan agjanke da Norvegijanke lodehes, Krasnojarskan randanke pohjoižpäivnouzmas (läz sen Vizen sart). Agjan pohjoižed randad lainištab Jävaldmeri da sen Vauged, Barencan, Karan randmered.

Pind om 589 913 km². Taig otab 53% territorijad. Läz kaik joged mülüdas Jävaldmeren basseinha päiči langenijad Vodljärvhe Ileks-joged da sihe lähembaižid jogid. Znamasižed joged oma Pohjoine Dvin sen ližajogidenke (Pineg, Vičegd da Vag), Änižjogi, Mezen', Pečoran alajoksmuz.

Mägekahad Francan Iosifan ma da Uz' Ma mülüdas agjaha. Kaikiš korktemb čokkoim om Uden Man Pohjoižen saren nimetoi mägenpä (1547 m, sidä erašti nimitadas Kruzenšternan mägikš). Kaikiš korktemb kontinentaline čokkoim om Timanan kräzan Četlasan Kivi-mägenoc (471 m) Komin Tazovaldkundanke röunal. Igähine roug om levitadud agjan pohjoižpäivnouzmas.

Londuseližed varad oma kivivoi, londuseline gaz, kivihil' (kaik ned — Nencan avtonomižes ümbrikos), turbaz, boksitad, titan, kuld, almazad, sauvondmaterialad (sauvondgips, mouckivi, saved, letked, bazal't), keitandsol, mec, kala. Udes Mas om marganc, hahktin, cink da äimetalližid kivendoid hobedanke.

Tobmuz[redaktiruida | redaktiruida purde]

Arhangel'skan agjan Ezitajiden Suiman ištundoiden sija Arhangel'skas.

Agjan pämehen nimitadas gubernatoraks. Igor' Anatoljevič Orlov radab gubernatoran vs 2012 vilukun 13. päiväspäi.

Viktor Feodosjevič Novožilov radab Arhangel'skan agjan Ezitajiden Suiman ezimeheks vs 2013 sügüz'kun 25. päiväspäi.

Gubernatorad valitihe vl 2015 sügüz'kun 13. päiväl, nügüdläine gubernator sai vägestust ezmäižel tural (53,25%) da radab kahtenden strokun. Järgvaličendad Ezitajiden Suimha oliba vl 2013 sügüz'kun 8. päiväl.

Administrativine jagand[redaktiruida | redaktiruida purde]

Lidnad[redaktiruida | redaktiruida purde]

Kaikes agjas om nell'toštkümne lidnad. Toižed sured lidnad (enamba 50 tuh. eläjid) oma Severodvinsk da Kotlas.

Agjas om seičeme lidnümbrikod.

Rajonad[redaktiruida | redaktiruida purde]

Agjas om 19 municipališt rajonad.

Eläjad[redaktiruida | redaktiruida purde]

Vl 2010 eläjiden lugu om 1 227 626 ristitud[2], sidä kesken 18 vepsläšt[3]. Kaikutte koumanz' ristit nelläspäi om lidnalaine.

Kaikes agjas om 14 lidnad, 20 lidnanvuittušt žilod, 3970 küläd (sidä kesken 848 oma kaikenaigaižeta ristitištota vl 2010). Vl 2015 kaik om 14 eländpunktad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.

Rahvahad (enamba 0,5% vl 2010, ühtes Nencan avtonomižen ümbrikonke): venälaižed (93,6%), ukrainalaižed (1,4%), nencalaižed (0,7%).

Ižanduz[redaktiruida | redaktiruida purde]

Tegimišton päkeskused oma Severodvinsk, Novodvinsk, Kotlas, Koräžm, Nändom, Vel'sk.

Transport[redaktiruida | redaktiruida purde]

Jüguiden läz pol't da matknikoiden 95% vedadas avtotetransportal.

Meriportad oma Arhangel'sk, Oneg, Mezen'. Järed jogiport sijadase Kotlasha.

Ühthižiden raudteiden piduz om 1760 km. Sen ližaks, om äi kaidan raižun raudteid mecad vedamha.

Üks'jäine mugoine agjas rahvahidenkeskeine Talagi-lendimport (ARH / АХГ) sijadase 6 km pohjoižpäivnouzmha Arhangel'skan röunaspäi. Toine sur' lendimport om olmas Nar'jan Maras, sišpäi tehtas tatanmaižid reisid vaiše.

Homaičendad[redaktiruida | redaktiruida purde]

  1. Arhangel'skan agjan Päkäskusen tekst (constitution.garant.ru). (ven.)
  2. Venäman kaikenaigaine ristitišt vl 2010. — Rosstat (gks.ru). (ven.)
  3. Население коренных малочисленных народов Российской Федерации по родному языку по отдельным субъектам (Venälaižen Federacijan igähižiden vähäluguižiden rahvahiden ristitišt mamankelen da subjektan polhe). — Lp. 11. (ven.)

Irdkosketused[redaktiruida | redaktiruida purde]


Arhangel'skan agjan lidnad
Arhangel'sk | Kargopol' | Koräžm | Kotlas | Mezen' | Mirnii | Nar'jan Mar | Novodvinsk | Nändom | Oneg | Severodvinsk | Sol'vičegodsk | Šenkursk | Vel'sk