Saha Tazovaldkund

Vikipedii
Hüpähtada: navigacii, Ecind
Saha Tazovaldkund
Республика Саха (Якутия) (ven.)
Саха Өрөспүүбүлүкэтэ (jakut.)

Saha Tazovaldkundan flag Saha Tazovaldkundan znam
Saha Tazovaldkundan flag Saha Tazovaldkundan znam
Map of Russia - Sakha (Yakutia).svg
Pälidn Jakutsk
Pind

- Ühtes
- saum vezid (%).

1-nz'

3 083 523 km²

Eläjiden lugu

- Kaik
- Sageduz

55-nz'

956 896 ristitud (2015)
0,31 rist./km²

Federaline ümbrik Edahaižen Päivnouzmpolen
Venäman ekonomine region Edahaižen Päivnouzmpolen
Valdkundkel' (-keled) venäkel', jakutan kel'
Tazovaldkundan pämez' Jegor Borisov
Ohjastusen ezimez' Galina Dančikova
Valdkundaližen Suiman ezimez' Aleksandr Žirkov
Gimn Jakutii, zor'an lämoil...
Avtokod 14
Aigvöd UTC+9..11 (MSK+6..8)

Saha (Jakutijan) Tazovaldkund vai Jakutii (ven.: Республика Саха (Якутия), jakut.: Саха Өрөспүүбүлүкэтэ, oficialitomikš Саха Сирэ) om üks' Venälaižen Federacijan subjektoišpäi.

Se mülüb Edahaižen Päivnouzmpolen federaližhe ümbrikho.

Tazovaldkundan pälidn da kaikiš suremb lidn om Jakutsk.

Keled[redaktiruida | redaktiruida purde]

Valdkundkeled oma venäkel' da jakutan kel'.

Istorii[redaktiruida | redaktiruida purde]

Saha Tazovaldkund om olmas vl 1922 sulakun 27. päivälpäi. Sen aluz oli pandud kuti Jakutijan Avtonomižeks Nevondkundaližeks Socialistižeks Tazovaldkundaks. Vl 1990 sügüz'kun 27. päiväl Jakutii tedoti ičeze suverenitetas, i vodhe 1991 tal'vkun 27. päivähäsai sidä nimitihe Jakutijan-Saha Nevondkundaližeks Socialistižeks Tazovaldkundaks.

Saha Tazovaldkundan Konstitucii[1] om vahvištadud vl 1992 sulakun 4. päiväl Saha Tazovaldkundan Ülembaižen Nevondkundan ezitajil da tazovaldkundan prezidental, tuli väghe sil-žo vodel sulakun 27. päiväl (znamoičese kuti Tazovaldkundan päiv). Vl 2002 redukun 17. päiväl se om vahvištadud käskuseks Valdkundaližen Suiman ezitajil.

Geografijan andmused[redaktiruida | redaktiruida purde]

Saha Tazovaldkundan reljefan kart.

Tazovaldkundal om röunoid 7 regionanke: Čukotkan avtonomižen ümbrikonke da Magadanan agjanke päivnouzmas, Habarovskan randanke suvipäivnouzmas, Amuran agjanke da Baikalantagaižen randanke suves, Irkutskan agjanke suvipäivlaskmas da Krasnojarskan randanke päivlaskmas. Sen pohjoižed randad lainištadas Jävaldmeren Laptevoiden da Päivnouzmaine Sibirin mered. Ühthine mererandan pird om läz 4,5 tuhad km.

Pind om 3 083 523 km². Saha Tazovaldkund om kaikiš suremb administrativiž-territoriaine ühtnik mail'mas. Igähine roug otab territorijad täuzin. Mecad ottas territorijan nell' videndest.

Mäged ottas territorijan kaks' koumandest. Kaikiš korktemb čokkoim om Čerskijan mägisel'gan Pobed-mägi (3003 m). Znamasižed joged oma Len sen ližajogidenke (Aldan, Olökm, Vilüi), Kolim, Indigirk, Olenök, Jan, Anabar.

Klimat om terav kontinentaline. Enamba 40% territorijad venub Pohjoižen nabakehkruden südäimes. Pohjoižen mapoliškon vilun naba sijadase läz Oimäkonad i Verhojanskad.

Londuseližed varad oma kivivoi, londuseline gaz, kivihil', bur hil', metallad (raudkivend, tin, hahktin, kuld, hobed, artut', vol'fram, uran (ühtenz' sija Venämas), harvad mametallad), antimonii (ühtenz' sija Venämas), almazad (ühtenz' sija Venämas), mec, reskvezi, gidroenergii.

Tobmuz[redaktiruida | redaktiruida purde]

Saha Tazovaldkundan Ohjastusen üks' pertišpäi Jakutskas.

Jegor Borisov radab tazovaldkundan pämeheks (jakut.: Ил Дархан) vs 2010 semendkun 31. päiväspäi (edel vn 2014 sulakud nece radnikuz nimitihe prezidentaks). Tazovaldkundan pämehen valdatusiden strok om viž vot, kaik rahvaz änestab händast. Tazovaldkundan pämez' märičeb Ohjastusen strukturad da paneb sen ühtnijoid radnikusile, sidä kesken Ohjastusen ezimest, Ohjastusen varaezimehid, erasid ministrid — parlamentan hüvästusen sandan jäl'ghe. Üks' tazovaldkundan varaprezident, Tazovaldkundan pämehen da Ohjastusen Administracii oma hänele abhu.

Käskusenandai tobmuz om üks'kodine parlament — Saha (Jakutijan) Valdkundaline Suim (jakut.: Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнэ). Kaik rahvaz valičeb sen 70 ezitajad videks vodeks. Aleksandr Žirkov radab Valdkundaližen Suiman ezimeheks vs 2013 redukun 2. päiväspäi.

Radonoigendai tobmuz om Saha Tazovaldkundan Ohjastuz. Tazovaldkundan ministrused da valdkundaližed komitetad alištudas Ohjastusele. Galina Dančikova radab Ohjastusen ezimeheks vs 2010 kezakun 18. päiväspäi. Kaks' ezmäšt Ohjastusen varaezimest da viž Ohjastusen muite varaezimest oma hänele abhu.

Järgvaličendad Saha (Jakutijan) Valdkundaližhe Suimha oliba vl 2013 sügüz'kun 8. päiväl. Tazovaldkundan pämehen valičendad oliba vl 2014 sügüz'kun 14. päiväl, nügüdläine pämez' sai vägestust ezmäižel tural (58,79%) da radab kahtenden strokun jäl'geten.

Eläjad[redaktiruida | redaktiruida purde]

Vl 2010 kaiken Venäman rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 958 528 ristitud[2]. Sündutandmär ületab kolendmärad znamasižešti. Kaikutte kahtenz' ristit koumespäi om lidnalaine.

Tazovaldkundas om koumetoštkümne lidnad, 42 lidnanvuittušt žilod da 586 küläd (vl 2009). Toine sur' lidn (enamba 50 tuh. eläjid) om Nerüngri. Vl 2015 kaik om 16 eländpunktad enamba mi 8 tuh. eläjidenke.

Rahvahad (enamba 0,4% vl 2010): jakutalaižed (48,7%), venälaižed (36,9%), evenkalaižed (2,2%), ukrainalaižed (2,1%), evenalaižed (ende lamutalaižed) (1,6%), totarlaižed (0,9%), burätalaižed (0,7%), kirgizlaižed (0,5%), armenijalaižed (0,4%), uzbekalaižed (0,4%), toižed — 3,1%, rahvahuden ozutandata — 2,5%.

Erased toižed igähižed rahvahad: dolganalaižed — 1906 rist. (0,20%), jukagiralaižed — 1281 rist. (0,13%), čukčulaižed — 670 rist. (0,07%).

Homaičendad[redaktiruida | redaktiruida purde]

  1. Saha Tazovaldkundan Konstitucijan tekst (constitution.garant.ru). (ven.)
  2. Venäman kaikenaigaine ristitišt vl 2010. — Rosstat (gks.ru). (ven.)

Irdkosketused[redaktiruida | redaktiruida purde]


Saha Tazovaldkundan lidnad
Aldan | Jakutsk | Lensk | Mirnii | Nerüngri | Nürb | Olökminsk | Pokrovsk | Srednekolimsk | Tommot | Udačnii | Verhojansk | Vilüisk