Kito

Vikipedii
Hüpähtada: navigacii, Ecind
Kito
Quito
 Lidnanznam
Coat of Arms of Quito.svg
 Flag
Flag of Quito.svg
Valdkund Ekvador
Eläjiden lugu (2010) 1 619 432 ristitud
Pind 372,39 km²
KitoQuito
Pämez' Maurisio Rodas (2 014-)
Telefonkod +593-(0)2
Aigvö UTC-5


Kiton tulendad.
Kito-municipijan logotip.

Kito (isp.: Quito [ˈkito]), täuz' nimituz San Francisko de Kito (isp. San Francisco de Quito) om Ekvadoran pälidn. Se om kahtenz' surtte lidn valdkundas Guajakilin jäl'ghe. Mülüb Pičinč-agjaha Kito-kantonan lidnalaižeks palaks, se om mugažo Pičinč-agjan administrativine keskuz.

Lidn om valdkundan politikan da kul'turan keskuz. Se om UNESCO:n kul'turjäl'guzikš täuzin vspäi 1978.

Istorii[redaktiruida | redaktiruida purde]

Lidnad sauvoihe 1. voz'tuhan lopus indejalaižiden Kitu-valdkundan pälidnaks. Inkad anastiba lidnad 15. voz'sadal. Nügüdläižen eländpunktan aluz om pandud vl 1534 tal'vkun 6. päiväl ispanijalaižil, se om olmas lidnan statusanke vspäi 1541.

Vspäi 1830 Kito om ripmatoman Ekvadoran pälidnaks. Severz' sodakukerdusid oli lidnas 20. voz'sadal.

Geografijan andmused[redaktiruida | redaktiruida purde]

Lidn sijadase valdkundan pohjoižes, 2850 m keskkorktusel Andiden pautkinno mägidenkeskeižes katl'uses, lujas kukhikahas tahondas, Pičinč-vulkanan (isp. Pichincha) päivnouzmaiženno pautkenno. Mahuz om vulkanine augotižlibundal. Vulkan om kaks'päine, 4784 m absolütižel korktusel, aktivižusen voded — 1660, 1999. Man ekvator om lidnan pohjoižröunanno, 35 km lidnan keskuztorgulpäi.

Klimat om subtropine korktoiden mägiden. Kun keskmäine lämuz om +13..+16 C° vodes ümbri, kacmata ekvatorialižhe sijadushe. Päivän da ön lämuded lujas erinedas. Oleleb äi päivänvauktust kacmata paksuihe valegihe. Paneb sadegid 1100 mm vodes, kuiv sezon om kezakus-elokus (20-40 mm kus). Minimaline fiksiruidud lämuz om -5 C°. Manrehkaidused oleldas.

Kito jagase 32 nimitadud tulendha (isp. üks'lugu: parroquia) kuti Kiton metropolijan ümbrikon lidnrajonad (isp. Distrito Metropolitano de Quito, Quito DM). Mugažo lidn alajagase 85 barrio:ho politižešti.

Eläjad[redaktiruida | redaktiruida purde]

Vl 2010 Kiton metropolijan ümbrikon lidnrajoniden eläjiden lugu oli 1 619 432 ristitud, Kiton metropolijan ümbrikon täuzin — 2 239 191 ristitud. Läz 4,7 mln ristituid om lidnaglomeracijas 4217 km² pindanke. Lidnrajoniden ristitišt ületi millionad vodele 1990.

Ristitišton kaks' videndest oma kečua-indejalaižed, toižed kaks' videndest oma mestizo (vaugedverižiden da indejalaižiden jäl'gelaižed), i afrikalaižid om läz videndest. Eläjiden enambuz om katoližen jumalankodikundan uskojad.

Ph. Franciskan torg (hänen oiktastuseks pühäkodi da naižiden jumalankodi) lidnan istorižes keskuses.

Transport[redaktiruida | redaktiruida purde]

Kitos om kundališt transportad: trolleibusoid keskuses da kiruhavtobusoid (isp. MetrobusQ vai Red Integrada de Transporte Público), avtobusoid, taksid, velosipedid da funikulörid. Raudte kävutase turizman täht tobjimalaz. Metropoliten om sauvomas vspäi 2012.

Rahvahidenkeskeine civiline Mariskal Sukre-lendimport (UIO, isp. Mariscal Sucre) radab vspäi 2013, se sijadase 18 km päivnouzmha lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas reisid Keskuzamerikan äjihe maihe, AÜV:oiden suvhe, Madridha i Amsterdamha, mugažo Ekvadoradme, jügureisid Suviamerikadme i Majamihe.

Homaičendad[redaktiruida | redaktiruida purde]


Irdkosketused[redaktiruida | redaktiruida purde]


Suviamerikan pälidnad
Asunsjon | Bogota | Brazilia | Buenos Aires | Džordžtaun | Karakas | Kito | Lim | Montevideo | Paramaribo | Santjago | Sukre