Ekvador

Vikipedii
Jump to navigation Jump to search
Ekvadoran Tazovaldkund
República del Ecuador (isp.)
Ikwadur Republika (keč.)
 Flag
Flag of Ecuador.svg
 Valdkundznam
Coat of arms of Ecuador.svg
Pälidn Kito
Eläjiden lugu (2018) 16 498 502[1] ristitud
Pind 283 560 km²
Ekvadoran Tazovaldkund República del Ecuador (isp.) Ikwadur Republika (keč.)
Kel' ispanijan, kečuan, šuaran
Valdkundan pämez' Lenin Moreno
Päministr hän-žo
Religii hristanuskond
Valüt AÜV:oiden dollar ($) (USD)[2]
Internet-domen .ec
Telefonkod +593
Aigvö UTC−5[3]

Ekvador, täuz' oficialine form — Ekvadoran Tazovaldkund (isp.: República del Ecuador [reˈpuβlika ðel ekwaˈðor], kečuaks: Ikwadur Republika), om valdkund Suviamerikan lodehes. Sen pälidn om Kito.

Etimologii[redaktiruida | redaktiruida purde]

Valdkundan nimi znamoičeb «ekvator» ispanijaks. Valdkundan Kito-pälidn sijadase vaiše 25 km suvhe ekvatoran pirdaspäi.

Keled[redaktiruida | redaktiruida purde]

Valdkundkel' om üks'jäine — ispanijan kel'.

Toižed oficialižed da rahvahidenkeskeižiden kosketusiden keled oma kečuan da šuaran keled. Sab kävutada oficialižikš toižid-ki igähižiden rahvahiden kelid, no vaiše heiden elämižsijiš.

Istorii[redaktiruida | redaktiruida purde]

Vn 1822 24. päiväl semendkud Ekvador tedištoiti ripmatomudes Ispanijaspäi.

Jäl'gmäine Ekvadoran Konstitucijan udištamine[4] oli vl 2008. Konstitucii om 20nz' lugul, jagoi tobmuzid lopuks, kaik ned oma valičendoiden al nügüd'.

Geografijan andmused[redaktiruida | redaktiruida purde]

Ekvadoran topografine kart.

Ekvador om röunoiš Kolumbijanke pohjoižes (röunan piduz — 590 km), Perunke päivlaskmas da suves (1420 km). Ekvadoran päivlaskmaižed randad lainištab Tün' valdmeri. Randanpird om 2237 km. Üks' provincijoišpäi, Galapagosan sared, sijadase 1000 km päivlaskmpolehe kontinentaližes Ekvadoraspäi, niil om meriröunoid Kostarikan Kokossaridenke.

Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Čimboraso-vulkan, 6267 m ü.m.t. kortte. Pened joged jokstas Tünhe valdmerhe vai Amazonasha. Andad-mäged oma veziröunaks jogiden keskes.

Klimat om räk ekvatorialine, suves — subekvatorialine. Vilukun keskmäine lämuz om +24 C°, heinkun kesklämuz om +25 C°. Paneb sadegid 100 millimetraspäi man suves 6000 millimetrhasai Andiden päivnouzmaižil pautkil.

Sikš ku Ekvador sijadase ekvatoral, ka päiväine čirgahtab da laskese kaikuččen päivän vodes ühten aigan — 6:00 časud.

Londuseližed pävarad oma kivivoi da sel'd'; erased toižed resursad: nepsad ekvatorialižed mecad (kattas territorijan nell' ühesandest), gidroenergii.

Tobmuz[redaktiruida | redaktiruida purde]

Ekvadoran prezidentan pert'kulu (isp.: Palacio de Carondelet) Kitos.

Ekvador om unitarine konstitucine prezidentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident, hän-žo om ohjastusen pämeheks. Rahvaz valičeb händast nelläks vodeks, kahtenden strokun voimuz om olmas. Ekvadoran ministrišt nimitase oficialižikš Rahvahanikoiden sodan ministrištoks (isp.: Gabinete de la Revolución Ciudadana). Prezident paneb ministrid radsijha. Vs 2017 semendkun 24. päiväspäi Lenin Moreno radab prezidentan, edel sidä oli varaprezidentan. Rafael' Korrea om enzne prezident (2007−2017).

Parlament om üks'kodine Nacionaline Assamblei (Suim, isp.: Asamblea Nacional), mülütab 137 deputatad-ühtnijad. Kaik rahvaz valičeb heid-ki nelläks vodeks. Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2017 19. päiväl uhokud, hö išttas kümnes komitetas.

Käskuzkundaline tobmuz om Nacionaline oiktusekahuden käskuzkund (isp.: Corte Nacional de Justicia), kogoneb 21 sudijaspäi[5], Käskuzkundaline Nevondkund valičeb heid ühesaks vodeks.

Administrativiž-territorialine jagand[redaktiruida | redaktiruida purde]

   Kacu kirjutuz: Ekvadoran administrativiž-territorialine jagand.

Ekvadoran Tazovaldkund jagase 24 agjaks (provincijaks, isp.: provincia) da sen ühtes Pälidnan agj (Kito), kudambad alajagasoiš kantonoihe (niid 221, isp. cantón), ned — tulendoihe (isp. parroquias). Agjad ühtenzoittas 7 regionha (zonha).

Eläjad[redaktiruida | redaktiruida purde]

Ekvadoras elädas ekvadoralaižed. Vn 2015 heinkus valdkundan ristitišt oli 15 868 396 eläjad.

Augotižlibundan mödhe (2010): mestizo (indejalaiž-evropalaižed) — 71,9%, montubio-mestizo — 7,4%, indejalaižed — 7,0%, evropalaižed — 6,1%, afrikalaižed — 5,3%, mulatad — 1,9%, toiženke augotižlibundanke — 0,4%.

Ekvadoran kaikiš surembad lidnad (enamba 250 tuh. ristituid vn 2010 rahvahanlugemižen mödhe[6], surembaspäi penembha): Guajakil', Kito (pälidn), Kuenk, Santo Domingo.

Ižanduz[redaktiruida | redaktiruida purde]

Ekvadoran päeksport om kivivoi, bananad (niiden kaikiš suremb eksportirui mail'mas) da rozad.

Homaičendad[redaktiruida | redaktiruida purde]

  1. Ekvadoran ristitišton endustuz vn 2018 heinkus // Mail'man faktoiden kirj. — Cia.gov. (angl.)
  2. Mugažo ekvadoran monetad (ičeze henod rahad). Edel 2000 vot — ekvadoran sukre.
  3. Mugažo UTC−6 Galapagosan saril.
  4. Vn 2008 Ekvadoran Konstitucijan tekst Vikiaitas. (isp.)
  5. Nacionaližen oiktusekahuden käskuzkundan oficialine sait (cortenacional.gob.ec). (isp.)
  6. Estadísticas de la Semana (Nedalin statistik). — Ekvadoran Nacionaline statistikan da rahvahanlugemižen institut (inec.gob.ec). (isp.)

Irdkosketused[redaktiruida | redaktiruida purde]



Suviamerikan valdkundad
Suviamerikan valdkundad
Argentin | Bolivii | Brazilii | Čili | Ekvador | Gajan | Kolumbii | Paragvai | Peru | Surinam | Urugvai | Venesuel