Urugvai

Vikipedii
Jump to navigation Jump to search
Päivnouzmaižen Urugvain Tazovaldkund
República Oriental del Uruguay
 Flag
Flag of Uruguay.svg
 Valdkundznam
Coat of arms of Uruguay.svg
Pälidn Montevideo
Eläjiden lugu (2018) 3 369 299 ristitud
Pind 176 215[1] km²
Päivnouzmaižen Urugvain Tazovaldkund República Oriental del Uruguay
Kel' ispanijan
Valdkundan pämez' Tabare Vaskes
Päministr hän-žo
Religii hristanuskond, ateizm
Valüt urugvain peso (UYU)
Internet-domen .uy
Telefonkod +598
Aigvö UTC−3

Urugvai (isp.: Uruguay), täuz' oficialine nimi — Päivnouzmaižen Urugvain Tazovaldkund (isp.: República Oriental del Uruguay), om valdkund Suviamerikas, Atlantižen valdmeren randpolel. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Montevideo.

Istorii[redaktiruida | redaktiruida purde]

Vn 1825 25. päiväl elokud Urugvai tedištoiti ičeze ripmatomudes Brazilijaspäi.

Jäl'gmäine Konstitucii[2] om väges vspäi 1967 voziden 1989, 1994, 1996 da 2004 vajehtusidenke.

Geografižed andmused[redaktiruida | redaktiruida purde]

Urugvain fizine kart.

Urugvai om mavaldkundröunoiš Argentinanke päivlaskmas (röunan piduz — 579 km) da Brazilijanke pohjoižpäivnouzmas (985 km). Ühthine maröunoiden piduz om 1564 km. Atlantižen valdmeren randanpird — 660 km. Valdkundan pind om 176 215 km².

Reljef om kukhikaz, tazo läz mererandištod. Kaikiš korktemb čokkoim om Katedral'-mägi (514 m).

Klimat om valdmerine subtropine.

Londuseližed varad oma mahuz, kala, gidroenergii, erased mineralad. Omaluižed ottas territorijan seičeme ühesandest, mec — kümnendest.

Politine sistem[redaktiruida | redaktiruida purde]

Urugvain Palacio Legislativo («Käskuzkundaline pert'kulu») om parlamentan ištundoiden sija Montevideos.

Ohjandusen form om unitarine konstitucine prezidentine tazovaldkund äjiden partijoiden sistemanke. Valdkundan pämez' om prezident. Kaik rahvaz valičeb händast videks vodeks, kahtenden strokun jäl'geten voimuseta. Prezident om ohjastusen-ki pämez'.

Parlament om kaks'kodine Päsuim (isp.: Asamblea General). Üläkodi om Senatoriden Kodi (Senat, isp.: Cámara de Senadores) 30 valitud ühtnijanke, valdkundan varaprezidentanke ezimeheks. Alakodi om Deputatoiden Kodi (isp.: Cámara de Diputados) 99 ezitajanke. Kaik rahvaz valičeb parlamentan ühtnijoid videks vodeks.

Urugvain järgenduseližed pävaličendad oliba kaks'pordhikahad. Ezmäine (parlamentine) tur oli vn 2014 26. päiväl redukud. Toine (prezidentine) tur oli vn 2014 30. päiväl kül'mkud, kahten partijan-vägestajan liderad oliba kandidatoikš. Nügüdläine prezident om Tabare Vaskes vs 2015 keväz'kun 1. päiväspäi (sai 56,63% valičendoil), se om hänen kahtenz' strok (ühtenz' strok oli vozil 2005−2010).

Administrativiž-territorialine jagand[redaktiruida | redaktiruida purde]

   Kacu kirjutuz: Urugvain administrativiž-territorialine jagand.

Urugvai jagase 19 agjaks (departamentaks, üks'lugu isp.: departamento), ned alajagasoiš 89 municipaližhe ühtnikho (üks'lugu isp.: municipio).

Eläjad[redaktiruida | redaktiruida purde]

Urugvaiš elädas urugvajalaižed.

Vn 2011 valdkundan rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 3 286 314 ristitud.[3]

Toižed sured lidnad (enamba 70 tuh. ristituid vl 2011, surembaspäi penembha): Sal'to, Sjudad de la Kost, Paisandu, Las Pjedras. Vl 2011 kaik oli 40 lidnad enamba mi 10 tuh. eläjidenke.

Ekonomik[redaktiruida | redaktiruida purde]

Urugvain päeksport om lehmänliha (16%), soibobad (10%), toižed söndtavarad (läz 10%), cellüloz (8%); toine eksport — ris (4%), nižu (4%), lehmännahk (3%), vill (3%), zelläd (3%), vauktušen koncentrat (2%), sagud (2%), plastiktegesed (2%), puine poltuz (2%), eläbad lehmäd (2%), avtoiden varapalad (1%), elektruz (1%), kivivoi (1%).

Homaičendad[redaktiruida | redaktiruida purde]

  1. Urugvain pind // Mail'man faktoiden kirj. — Cia.gov. (angl.)
  2. Nügüdläižen Urugvain Konstitucijan tekst parlamento.gub.uy-saital. (isp.)
  3. Resultados del Censo de Población 2011: población, crecimiento y estructura por sexo y edad (Vn 2011 rahvahanlugemižen satused: ristitišt da sen struktur). — Ine.gub.uy. (isp.)

Irdkosketused[redaktiruida | redaktiruida purde]



Suviamerikan valdkundad
Suviamerikan valdkundad
Argentin | Bolivii | Brazilii | Čili | Ekvador | Gajan | Kolumbii | Paragvai | Peru | Surinam | Urugvai | Venesuel