Urugvai

Vikipedii
Mine navigeerimisribale Mine otsikasti
Päivnouzmaižen Urugvain Tazovaldkund
República Oriental del Uruguay
 Flag
Flag of Uruguay.svg
 Valdkundznam
Coat of arms of Uruguay.svg
Pälidn Montevideo
Eläjiden lugu (2018) 3 369 299 ristitud
Pind 176 215[1] km²
Päivnouzmaižen Urugvain Tazovaldkund República Oriental del Uruguay
Kel' ispanijan
Valdkundan pämez' Luis Al'berto Lakal'je Pou
Päministr hän-žo
Religii hristanuskond, ateizm
Valüt urugvain peso (UYU)
Internet-domen .uy
Telefonkod +598
Aigvö UTC−3

Urugvai (isp.: Uruguay), täuz' oficialine nimi — Päivnouzmaižen Urugvain Tazovaldkund (isp.: República Oriental del Uruguay), om valdkund Suviamerikas, Atlantižen valdmeren randpolel. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Montevideo.

Istorii[redaktiruida | redaktiruida purde]

Vn 1825 25. päiväl elokud Urugvai tedištoiti ičeze ripmatomudes Brazilijaspäi.

Valdkundan ezmäine Konstitucii (isp.: Constitución) oli olmas vll 1830−1918 vn 1829 versijan jäl'ghe. Jäl'gmäine seičemenz' lugul Konstitucii[2][3] om väges vspäi 1966 voziden 1989, 1994, 1996 da 2004 vajehtusidenke.

Geografižed andmused[redaktiruida | redaktiruida purde]

Urugvain fizine kart.

Urugvai om mavaldkundröunoiš Argentinanke päivlaskmas (röunan piduz — 579 km) da Brazilijanke pohjoižpäivnouzmas (985 km). Ühthine maröunoiden piduz om 1564 km. Atlantižen valdmeren randanpird — 660 km. Valdkundan pind om 176 215 km².

Reljef om kukhikaz, tazo läz mererandištod. Kaikiš korktemb čokkoim om Katedral'-mägi (514 m).

Klimat om valdmerine subtropine.

Londuseližed varad oma mahuz, kala, gidroenergii, erased mineralad. Omaluižed ottas territorijan seičeme ühesandest, mec — kümnendest.

Politine sistem[redaktiruida | redaktiruida purde]

Urugvain Palacio Legislativo («Käskuzkundaline pert'kulu») om parlamentan ištundoiden sija Montevideos.

Ohjandusen form om unitarine konstitucine prezidentine tazovaldkund äjiden partijoiden sistemanke. Valdkundan pämez' om prezident (isp.: Presidente de la República Oriental del Uruguay). Kaik rahvaz valičeb händast videks vodeks, kahtenden strokun jäl'geten voimuseta. Prezident om ohjastusen-ki pämez'.

Parlament om kaks'kodine Päsuim (isp.: Asamblea General). Üläkodi om Senatoriden Kodi (Senat, isp.: Cámara de Senadores) 30 valitud ühtnijanke, valdkundan varaprezidentanke ezimeheks. Alakodi om Deputatoiden Kodi (isp.: Cámara de Diputados) 99 ezitajanke. Kaik rahvaz valičeb parlamentan ühtnijoid videks vodeks.

Urugvain järgenduseližed pävaličendad oliba vn 2019 27. päiväl redukud, valitihe parlamentan kodid i prezidentad. Änestadihe prezidentad kahtendes turas vn 2019 24. päiväl kül'mkud. Luis Al'berto Lakal'je Pou sai vägestust (50,79% änid, hänen tat oli valdkundan prezidentan vll 1990−1995), radab prezidentan vs 2020 keväz'kun 1. päiväspäi. Edeline prezident (1. keväz'ku 2015 — 29. uhoku 2020) om Tabare Vaskes (sai 56,63% valičendoil), se oli hänen kahtenz' strok (ühtenz' strok oli vozil 2005−2010).

Administrativiž-territorialine jagand[redaktiruida | redaktiruida purde]

   Kacu kirjutuz: Urugvain administrativiž-territorialine jagand.

Urugvai jagase 19 agjaks (departamentaks, üks'lugu isp.: departamento), ned alajagasoiš 89 municipaližeks ühtnikaks (üks'lugu isp.: municipio).

Eläjad[redaktiruida | redaktiruida purde]

Urugvaiš elädas urugvajalaižed. Vn 2011 valdkundan rahvahanlugemižen mödhe eläjiden lugu oli 3 286 314 ristitud[4]. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.

Augotižlibundan mödhe (2011): evropalaižed — 87,7%, afrikalaižed — 4,6%, indejalaižed — 2,4%, toiženke augotižlibundanke — 0,3%, märhapanendata — 5,0%.

Uskondan mödhe (2006): riman katolikad — 47,1%, toižed hristanuskojad — 11,1%, uskojad denominacijata — 23,2%, judaistad — 0,3%, ateistad vai agnostikad — 17,2%, toižed uskojad — 1,1%.

Toižed sured lidnad (enamba 70 tuh. ristituid vl 2011, surembaspäi penembha): Sal'to, Sjudad de la Kost, Paisandu, Las Pjedras. Vl 2011 kaik oli 40 lidnad enamba mi 10 tuh. eläjidenke. Lidnalaižiden pala om 95,5% (2020).

Ekonomik[redaktiruida | redaktiruida purde]

Urugvain päeksport om lehmänliha (16%), soibobad (10%), toižed söndtavarad (läz 10%), cellüloz (8%); toine eksport — ris (4%), nižu (4%), lehmännahk (3%), vill (3%), zelläd (3%), vauktušen koncentrat (2%), sagud (2%), plastiktegesed (2%), puine poltuz (2%), eläbad lehmäd (2%), avtoiden varapalad (1%), elektruz (1%), kivivoi (1%).

Homaičendad[redaktiruida | redaktiruida purde]

  1. Urugvain pind // Mail'man faktoiden kirj. — Cia.gov. (angl.)
  2. Nügüdläižen Urugvain Konstitucijan tekst parlamento.gub.uy-saital. (isp.)
  3. Vn 2004 Urugvain Konstitucijan tekst constituteproject.org-saital. (angl.)
  4. Resultados del Censo de Población 2011: población, crecimiento y estructura por sexo y edad (Vn 2011 rahvahanlugemižen satused: ristitišt da sen struktur). — Ine.gub.uy. (isp.)

Irdkosketused[redaktiruida | redaktiruida purde]

Tobmuz
Ühthine informacii valdkundas



Suviamerikan valdkundad
Suviamerikan valdkundad
Argentin | Bolivii | Brazilii | Čili | Ekvador | Gajan | Kolumbii | Paragvai | Peru | Surinam | Urugvai | Venesuel