Murašk

Vikipedii
Hüpähtada: navigacii, Ecind
Murašk
Rubus chamaemorus
Rubus chamaemorus
Tedoklassifikacii
Valdkund: Kazmused
Palakund: Änikkazmused (Magnoliophyta)
Klass: Kaksidülehtesižed (Magnoliopsida)
Kund: Rozänikoižed (Rosales)
Sugukund: Rozanvuiččed (Rosaceae)
Alasugukund: Rozananvuiččed (Rosoideae)
Sugu: Rubus
Latinankel'ne nimi
Rubus chamaemorus L.
Areal
Image

Wikispecies-logo.svg
Sistematik
Vikierikoiš

Commons-logo.svg
Kuvad
Vikiaitas

ITIS 24850
NCBI 57936

Murašk vai Murik, vai Murikeine, vai Murm, (latin. Rubus chamaemorus) om äivoččen heinäsižen kazmusen erik Rozanvuiččed-sugukundan Rubus (Babarm)-suguspäi.

Etimologii[redaktiruida | redaktiruida purde]

Erikon tedoline nimi om saudud amuižgrekan χαμαί- («man pindal») da latinan morus («šuukovic»)-sanoišpäi.

Ümbrikirjutand[redaktiruida | redaktiruida purde]

Muraškon ümbrikirjutand.

Murašk om hein vai varz'hein 5 — 30 sm korktusel, ujelijan juriškonke.

Varded oma hoikad, seištas oikti, kahten- vai koumenlehtheižed. Varz' lopiše üks'jäižel änikol.

Lehtesed oma kärpiškoikahad videnlabaižed, piižen röunanke.

Änikod oma vauktad, ühtensuguižed. Pölükäkahad da petkloižkahad änikod išttas erazvuiččil kazmusil, mužiksuguižed änikod oma järedambad vähäižel. Mall'anvuiččid lehtesid da äniklehtesižid om vizin; pölükäd da petkloižed oma äiluguižed. Kezakul - heinkul kazmuz änikoičeb, a sen jäl'ghe 40 — 45 päiviš plodud ehttäs.

Plod om ühtištadud semnikahad marjad 1,5 sm diametras, kogoneb 5 — 25 palad-murud. Sen form om babarman ploduiden pojav. Muraškon plod om maged, eriližen hajun da magunke. Muraškumbikod oma rusttad, küpsad plodud — ruskedpakuižed, a mädahmod oma läz läbinägujad, puhthan loštakahan jartalin kartte.

Heinkul - elokul muraškon ploduid poimdäs. Sen jurid pandas varha ani edel sügüz'tal'ved.

Areal (Leviganduz)[redaktiruida | redaktiruida purde]

Murašk kazvab pohjoižel šurupoliškol 78° — 55° pohjoižlevedust, soidme tobjimalaz. Lujas harvoin vasttas sidä mägirajoniš 55° — 44° levedust.

Levigandusen londuseližed zonad: turbazsod, sodunuded mecad, samlokaz da penzastunu arktine tundr. Valdkundoidme: Venäman pohjoine, sen Sibir' da Edahaine Päivnouzmpol', Venäman evropižpalan keskmäine zon; Vaugedvenäma[1], Norvegii, Ročinma, Suomenma, Grenlandan suvi, Kanad, Aläsk (AÜV). Kojo-kus kul'tiviruidas sidä.

Muraškpaikad oma susedoiš bolžomidenke, mustikkištoidenke, jonikžomidenke. Ludeghein da samal kazdas niiden sires. Mugoižed tahod oma čomad meckanoile sötlemhas da mecoile kimimhas.

Himine mülünd[redaktiruida | redaktiruida purde]

Küpsad plodud mülüdas: saharad (6%), vauktušed (0,8%), stajišt (3,8%); organižmuiktused: jablokan, limonan (0,8%); vitaminad: C (30 — 200 mg%), B (0,02 mg%), PP (0,15%), A (enamba mi morkofkas); ližakahad mineraližed substancijad: äi kalijad, fosfor, raud, kobal't, antocianad, dubind- da pektinsubstancijad.

Kazvatuz[redaktiruida | redaktiruida purde]

Ezikät, murašk om sokazmuz. Poimdüd ploduiden arvod lujas vajehteldas satusen mülühü kacten, ned voidas sabustada 10 evrod kilogrammas[2].

1990:nzid voziden keskespäi Norvegijan ohjastuz suomalaižiden, ročilaižiden da šotlandijalaižiden kooperacijas pani met kazvatada erazvuiččiden mecmarjoiden mömha. Norvegii tob Suomenmaspäi 200 — 300 tonnad muraškod kaikuččes vodes. Vn. 2002 augotaden valitud sortad oma sättujad kaikid fermeroiden täht, ozutesikš, «Apolto» (mužiksuguine), «Fjellgull» (mužiksuguine), «Fjordgull» (naižsuguine). Mužiksuguižed änikod anttas satust enamba naižsuguižid. Muraškod kul'tiviruidas Arktikan regioniš, Norvegijan pohjoižrandal sen paloin. Sigä om voimuz ištutada vähän toižiden kazmusiden erikoid.

Kävutand[redaktiruida | redaktiruida purde]

Muraškod kävutadas tarbhaižiden da spravitajiden substancijoiden purtkeks. Ozutesikš, C-vitaminad muraškon ploduiš 4 kerdad enamba, mi apel'siniš[3].

Sömhä[redaktiruida | redaktiruida purde]

Plodud oma čoman magunke. Sömhä kävutadas niid erazvuiččikš: veresed plodud, keitiž, südäivezi, džem, kompot. Ligotadud plodud varadase pit'kan strokun. Likör muraškonke tehtas Suomenmas (lakkalikööri), Ročinmas[3] da Kanadas (čikoutai)[4], verazmaižiden turistoiden täht tobjimalaz.

Mezikandai mezjäine sab muraškon änikoišpäi nektarad da heid'omad[5].

Suomenmas södas ploduid lämbitadud sagudenke (leipäjuusto — sijaline sagud, kändase «sagud leibhä»), a mugažo kerthuzidenke da saharanke. Ročinmas muraškod da sen džem pandas jähižen, keksoiden, vahliden päle. Norvegijas ploduid paksus segoitadas kremanke da saharanke Multekrem («muraškokaz krem»)-desertan sades, mugažo muraškod ližatas pirgaižihe marcipananke. Atlantižes Kanadas muraškod kävutadas avol'jaižid pirgoid päštamha.

Zelläks[redaktiruida | redaktiruida purde]

Murašk om hüvä abutuz cingad vaste. Se mugažo kaičeb nahkan rakaspäi.

Muraškon lehtesed kävutadas satatesid tervehtamha kerdan pol'päiveses vajehtades.

Amuižes Skandinavijas lehtesine muraškončai tervehti kuzenlähtendkanaliden infekcijoid.

Galerei[redaktiruida | redaktiruida purde]

Mel'hetartuižed faktad[redaktiruida | redaktiruida purde]

Suomalaine monet 2 evrod nominalanke.
  • Muraškon plodud oliba Puškinan Aleksandran navettüd[3]. Om tedod, miše hän pakiči ičeze našt toda ligotadud muraškod edel surmad-ki.
  • Vspäi 1999 Suomenman Monetlömižpert' löb monetoid 2 evrod nominalanke. Raimo Heino-dizainer da arhitektor sädi muraškon kuvad, kudamb lödas nenil monetoil[6][7].

Homaičendad[redaktiruida | redaktiruida purde]

  1. Madal murašk Vaugedvenämas: kaičendan da udessündundan problemad. (ven.)
  2. Record Cloudberry Crop Lures Thousands of Finns to Lapland Bogs (Rekordine muraškon satuz vedab tuhad suomalaižid saamen soile) (2005-07-28). — Bloomberg.com. (angl.)
  3. 3,0 3,1 3,2 Авдеенко С. Нашего бору ягода… — The New Times. — 14.09.2009. — # 32.
  4. Čikoutai. — Terroirsquebec.com. (fr.)
  5. Абрикосов Х.Н. и др. Морошка //Словарь-справочник пчеловода. /Сост. Федосов Н.Ф. — M.: Сельхозгиз, 1955. — Lp. 199.
  6. Monetan 2 evron nominalanke ümbrikirjutand, Suomenma (1 serii). — Euro-coins.info. (ven.)
  7. Suomenman monetoiden irdnägu: murašk, joucen da geral'dine lev. — Ec.europa.eu. (angl.)

Irdkosketused[redaktiruida | redaktiruida purde]