Sortavalan rajon

Sortavalan rajon
Сортавальский район (ven.)
Sortavalan piiri (suom.)
Znam;	Flag;
Valdkund	Venäma
Administrativine keskuz	Sortaval
Eläjiden lugu (2023)	23,825 ristitud
Pind	2,189,72 km²

Sortavalan rajon (ven.: Сортава́льский райо́н, suom.: Sortavalan piiri) om municipaline ühtnik Karjalan Tazovaldkundas, Venälaižes Federacijas.

Administrativine keskuz om Sortaval-lidn. Siš eläb rajonan ristitišton koume videndest.

Istorii

Rajon om sätud vn 1940 heinkus enččel Suomenman territorijal, anttihe sidä Tal'vsodan jäl'ghe. Sortaval-lidn kändihe rajonan keskuseks.

Vspäi 1941 (15. eloku) vhesai 1944 (sügüz'ku) Suomenman sodaväged oliba rajonan territorijal.

Vn 1970 1. päiväl vilukud likvidiruihe rajonad, Sortaval kändihe lidnaks tazovaldkundan alištusenke. Sen-žo voden 22. päiväl tal'vkud erištadihe Lahdenpohjan rajonad lidnale alištunudes territorijaspäi. Voziden 2003−2006 municipaližen reforman jäl'ghe Sortaval da sile alištunu territorii nimitaškanzihe Sortavalan rajonaks, udessündutihe sidä.

Vspäi 1995 rahvahidenkeskeine Värtsil'-kontrol'punkt sijadase Suomenman röunal (Niiral) rajonan pohjoižes.

Geografijan andmused

Sortavalan rajon om Karjalan Tazovaldkundan suvipäivlaskmaine taho. Pind — 2 190 nellikkilometrad (kuz'toštkümnenz' sija tazovaldkundas 18:späi).

Om röunoid Suomenmanke da Karjalan Tazovaldkundan koumenke rajonanke:

pohjoižpäivnouzmas Sojärven rajonanke;
päivnouzmas da suvipäivnouzmas Pit'krandan rajonanke;
suvipäivlaskmas Lahdenpohjan rajonanke;
lodehes Suomenman Pohjoižkarjal-agjanke, mugažo Suvikarjal-agjanke (Pühäjärven randoil, Haapalampin küläkund).

Joged mülüdas Atlantižen valdmeren basseinha. Ladog lainištab rajonan suvižid randoid, sen Valaam-sar' sarištonke mülüb rajonha. Toine järed järv om Jänisjärv rajonan pohjoižpäivnouzmaižel röunal.

Klimat om ven pehmed. Heinkun keskmäine lämuz om +15,9 C°, vilukun −9,1 C°.

Londuseližed varad oma sauvondkivi, mramor, mec, kala, reskvezi.

Vspäi 2005 rajonan territorii jagase videks municipaližeks ühtnikaks: koume lidnankundad da kaks' küläkundad.

Tobmuz

Käskusenandai tobmuz om Rajonan Nevondkund (ven.: Совет района) 15 ühtnijanke. Kaik rahvaz valičeb kundoiden ezitajid videks vodeks, sid' ezitajad valitas Rajonan Nevondkundan ühtnijoid. Kundoiden ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2013 8. päiväl sügüz'kud. Sergei Krupin radab Rajonan Nevondkundan ezimehen da rajonan pämehen vn 2013 redukun 16. päiväspäi. Hän-žo tegeb Sortaval-lidnan pämehen velgusiden mödhe vn 2015 sügüz'kun 21. päiväspäi. Rajonan Nevondkundan ezitajad valitas rajonan pämest i rajonan administracijan pämest ičeze valdatusiden strokun lophusai.

Vn 2009 tal'vkun 8. päiväspäi Leonid Gulevič om valitud i radab rajonan administracijan pämeheks kontraktan mödhe kahtenden strokun jäl'geten^[2]. Kaks' varapämest oma hänele abhu. Kaik kahesa palakundad da 1 komitet alištudas rajonan administracijan pämehištole.

Eläjad

Vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe rajonan eläjiden lugu oli 35 596 ristitud, vn 2010 — 32 287 ristitud, vn 2021 — 24 121 ristitud.

Kaik om 50 eländpunktad rajonas (vl 2005), niiden kesken üks' lidn, kaks' lidnanvuittušt žilod, 42 külänvuittušt žilod, kaks' žilod raudtestancijanno, kaks' sijašt, üks' külä da üks' futor.

Toižed znamasižed eländpunktad oma lidnanvuiččed Värtsil'-žilo (3,0 tuh. rist. vl 2016) da Helül'-žilo (2,6 tuh. rist. vl 2016), mugažo külänvuitte Kaalamo-žilo (1,2 tuh. rist. vl 2013).

Rahvahad (enamba 0,4 % vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe)^[3]: venälaižed — 80,8 %, vaugedvenälaižed — 8,6 %, karjalaižed — 3,2 %, ukrainalaižed — 3,1 %, suomalaižed — 1,2 %, totarlaižed — 0,5 %, toižed rahvahad — 2,3 %, rahvahuden ozutandata — 0,3 %.

Vl 2002 kaik 72 vepsläšt eli rajonas (0,2 % sen ristitištospäi).

Ižanduz

Rajonan ižandusen päsarakod oma mramoran samine, šebnän pästand, mecan varhapanend, pumaterialan ümbriradmine, metalližiden tegesiden pästand, turizm^[4], maižanduz da kalankazvatuz.

Homaičendad

Irdkosketused

[1] Общая информация по Сортавальскому муниципальному району (Ühthižed tedod Sortavalan municipaližes rajonas) //Sortavalan rajonan administracii (рк-сортавала.рф). (ven.)

[2] Руководители района (Rajonan ohjandajad). — Sortavalan rajonan oficialine sait (рк-сортавала.рф). (ven.)

[3] Справка об исторических, культурных, демографических и национальных особенностях Сортавальского района (Tedonandmine Sortavalan rajonan istorižiš, kul'turižiš, demografižiš da rahvahaližiš eriližusiš). — Karjalan Tazovaldkundan Ohjastuz (gov.karelia.ru). (ven.)

[4] Туристский потенциал: город Сортавала (Turizman voimused: Sortaval-lidn). — Karjalan Tazovaldkundan Ohjastuz (gov.karelia.ru). (ven.)

[1]

[2]

[3]

[4]