Avstralii

Vikipedii
(Oigetud lehtpolelpäi Avstralii (valdkund))
Hüpähtada: navigacii, Ecind
Disambig gray.svg Sil sanal voib olda toižid znamoičendoid; miše nähta niid, tulgat tänna.
Avstralijan Ühtištuz
Commonwealth of Australia
 Flag
Flag of Australia.svg
 Valdkundznam
Coat of Arms of Australia.svg
Pälidn Kanberr
Eläjiden lugu (2014) 22 507 617[1] ristitud
Pind 7 692 024 km²
Avstralijan ÜhtištuzCommonwealth of Australia
Kel' anglijan
Valdkundan pämez' Elizavet Toine
Päministr Malkol'm Ternbull
Religii hristanuskond, ateizm
Valüt avstralijan dollar (AUD)
Internet-domen .au
Telefonkod +61
Aigvö tal'vel UTC+8..+10:30,
kezal UTC+8..+11:30

Avstralii (angl.: Australia) om üks'jäine valdkund ühtennimižel kontinental. Täuz' oficialine nimi om Avstralijan Ühtištuz (angl.: Commonwealth of Australia [ˈkɒm.ənˌwɛlθ əv əˈstreɪljə]). Pälidn om Kanberr.

Istorii[redaktiruida | redaktiruida purde]

Vs 1901 vilukun 1. päiväspäi Avstralii tegihe Suren Britanijan dominionaks da zavodi ičeze formiruind valdkundaks.

Vl 1986 keväz'kun 3. päiväl Avstralii sai täut ripmatomut Sures Britanijaspäi, sen parlamentan käskusišpäi.

Geografijan andmused[redaktiruida | redaktiruida purde]

Avstralijan reljefan kart.

Avstralii-valdkund sijadase ühtennimižel kontinental, Indižen da Tünen valdmeriden keskes. Valdkundan pind om 7,692,024 km² (kudenz' sija mail'mas). Valdkundröunoid madme eile. Randanpird 25,760 km. Indonezii, Päivnouzmaine Timor da Papua — Uz' Gvinei sijadase pohjoižpoles, Solomonan Sared, Vanuatu da Uz' Kaledonii sijadase pohjoižpäivnouzmpoles, Uz' Zelandii — suvipäivnouzmpoles.

Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Mouson-vulkan (2745 m) Herd-sarel läz Antarktidad. Kaikiš korktemb kontinentaline čokkoim om Koscüško-mägi (2228 m). Kaikiš pidembad joged oma Murrei (Marri) sen Darling-ližajogenke. Umbištadud solakaz Eri-järv (Kati Tand) täudes olendas om kaikiš suremb Avstralijas, 9500 nellikkilometrhasai pindanke.

Klimatižed vöd vajehtadas ekvatorialižespäi pohjoižes venho suvipäivnouzmas.

Londuseližed pävarad oma kivihil', kivivoi, londuseline gaz, kaikenvuiččed metallad (raudkivend, boksitad, vas'k, kuld, hobed, tin, hahktin, cink, marganc, harvad mametallad, uran); toižed varad — almazad, lete.

Tobmuz[redaktiruida | redaktiruida purde]

Avstralijan parlamentan pert' Kanberras.

Ohjandusen form om federativine parlamentine konstitucine monarhii. Valdkundan pämez' om britanijan Elizavet Toine-kunigaznaine. Kunigaznaine paneb ičeze ezitajad, jenaral-gubernatorad, radsijha, Avstralijan päministran nevondan mödhe. Jenaral-gubernator om armijan päkäsknik, hän paneb aigad valičemha päministrad. Parlamentan alakodin enambusen lider tegese päministraks päazjas. Vaiše alakodin ühtnijad tehtas ministrikš. Nügüdläine päministr om Malkol'm Ternbull.

Parlament (angl.: The Commonwealth Parliament) om kaks'kodine. Kunigaznaine om parlamentan ühtnijaks mugažo. Üläkodi om Senat (angl.: Senate), kaik rahvaz valičeb sen 76 ühtnijoid kudeks vodeks. Senatan pol' udištase koumes vodes päliči. Alakodi om Ezitajiden Kodi (angl.: House of Representatives) 150 ezitajanke, kaik rahvaz valičeb heid koumevoččen valdatusiden strokunke.

Järgvaličendad parlamentha oliba vl 2013 sügüz'kun 7. päiväl, valitihe alakodin ühtnijoid da Senatan pol't.

Administrativiž-territorialine jagand[redaktiruida | redaktiruida purde]

   Kacu kirjutuz: Avstralijan administrativiž-territorialine jagand.

Avstralii alajagase 6 štatha da 2 kontinentaližhe territorijha, lugemata penid sar'hižid territorijoid.

Päivlaskmaine Avstralii Pohjoine territorii Suviavstralii Kvinslend Viktorii Uz' Suviuel's TasmaniiAvstralijan administrativiž-territorialine jagand
Necen kuvan polhe
Flag Nimi Adm. ühtnikan tip Pälidn Ristitišt
(2010)
Pind (km²)
1 Flag of the Australian Capital Territory.svg Avstralijan pälidnan territorii Territorii Kanberr 363 800 2 358
2 Flag of Victoria (Australia).svg Viktorii Štat Mel'burn 5 605 600 227 416
3 Flag of Western Australia.svg Päivlaskmaine Avstralii Štat Pert 2 331 500 2 529 875
4 Flag of Queensland.svg Kvinslend Štat Brisben 4 561 700 1 730 648
5 Flag of New South Wales.svg Uz' Suviuel's Štat Sidnei 7 287 600 800 642
6 Flag of the Northern Territory.svg Pohjoine territorii Territorii Darvin 229 200 1 349 129
7 Flag of Tasmania.svg Tasmanii Štat Hobart 510 200 68 401
8 Flag of South Australia.svg Suviavstralii Štat Adelaid 1 654 200 983 482
Kaiked 22 543 800 7 691 951

Eläjad[redaktiruida | redaktiruida purde]

Avstralijas elädas avstralijalaižed.

Lidnad-millionerad (vl 2012, surembaspäi penembha): Sidnei, Mel'burn, Brisben, Pert, Adelaid. Valdkundan ristitišton kaks' koumandest eläb neniš valdmererandaližiš lidnoiš.

Vl 2012 eläjiden lugu oli 22,934,849 ristitud.

Ižanduz[redaktiruida | redaktiruida purde]

Vl 2012 Avstralijan päeksport oli raudkivend (22%), kivihil' (18%), kuld (8%), londuseline gaz (6%), kivivoi (5%); toine eksport — söndtavarad (läz 4%), nižu (3%), cinkan da hahktinan kivendod (2%), vill (1%), puvill (1%).

Homaičendad[redaktiruida | redaktiruida purde]

  1. Avstralijan ristitišton endustuz vl 2014 heinkus. — Mail'man faktoiden kirj (cia.gov). (angl.)

Irdkosketused[redaktiruida | redaktiruida purde]


Valdmerimaiden valdkundad
Valdmerimaiden valdkundad
Avstralii | Federativižed Mikronezijan Valdkundad | Fidži | Kiribati | Maršalan Sared | Nauru | Palau | Papua — Uz' Gvinei | Samoa | Solomonan Sared | Tong | Tuvalu | Uz' Zelandii | Vanuatu