Indonezii

Vikipedii
Jump to navigation Jump to search
Indonezijan Tazovaldkund
Republik Indonesia
 Flag
Flag of Indonesia.svg
 Valdkundznam
National emblem of Indonesia Garuda Pancasila.svg
Pälidn Džakart
Eläjiden lugu (2017) 260 580 739[1] ristitud
Pind 1 904 569 km²
Indonezijan Tazovaldkund Republik Indonesia
Kel' indonezijan
Valdkundan pämez' Džoko Vidodo
Päministr eile olmas
Religii islam, hristanuskond
Valüt indonezijan rupii (Rp) (IDR)
Internet-domen .id
Telefonkod +62
Aigvö UTC+7..+9

Indonezii (indonez.: Indonesia), täuz' oficialine nimituz — Indonezijan Tazovaldkund (indonez.: Republik Indonesia), om järed sar'hine ekvatorialine valdkund Suvipäivnouzmaižes Azijas. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Džakart.

Vl 2014 eläjiden lugu oli 253 609 643 ristitud (nellänz' surtte mail'mas).

Istorii[redaktiruida | redaktiruida purde]

Vn 1945 17. päiväl elokud Indonezii tedoti ičeze ripmatomudes Alamaišpäi. Valdkundan Konstitucii tuli väghe sil-žo päiväl. Vozil 1950−1959 ei olend väges valdkundan ühtmuden udessündutamižen aigan. Nell' znamasišt vajehtust oli pandud Konstitucijha (vozil 1998, 1999, 2001), sidä kesken jagamha koume tobmuden sarakoid Suharto-prezidentan (1967−1998) ohjandusen jäl'ghe.

Geografijan andmused[redaktiruida | redaktiruida purde]

Indonezijan reljefan kart.

Indonezii om kaikiš suremb sar'hine valdkund mail'mas. Se sijadase Malain sarištol pidust' Man ekvatorad 17804 saril, niišpäi 6 tuhad sarid oma elänzoittud, 9634 — nimetomad. Kaikiš järedambad sared oma Sumatr, Kalimantan (keskmäine da suvine pala), Uz' Gvinei (päivlaskmaine pala), Jav da Sulavesi.

Indonezii om mavaldkundröunoiš Malaizijanke pohjoižes (röunan piduz — 1881 km), Papua — Udenke Gvinejanke (824 km) päivnouzmas da Päivnouzmaiženke Timoranke (253 km) suves. Ühthine röunoiden piduz om 2958 km. Valdkundan pind om 1 904 569 km² (ühtenz' sija Suvipäivnouzmpol'žes Azijas da 14nz' mail'mas).

Valdkund om meriröunoiš mugažo Singapuranke, Filippinoidenke, Avstralijanke da Indijanke. Indonezijan suvipäivlaskmaižed da suvirandad lainištab Indine valdmeri da sen Timoran meri, pohjoižed da südäimižed randad — Tün' valdmeri da sen randaližed mered: Javan meri, Sulavesin meri, Balin meri, Floresmeri, Savumeri, Bandameri, Serammeri, Hal'maheran meri, Molukkan meri. Ühthine randanpird — 54 716 km.

Kaik 400 vulkanad om Indonezijas, niišpäi pol'tošt sadad oma aktivižed. Vodes oleleb 7 tuhad penid manrehkaidusid (penemb 4 ballad) da üks' vulkanan lavanheitand. Valdkundan da Valdmerimaiden kaikiš korktemb čokkoim om Punčak Džai-mägi (4884 m) Uz' Gvinei-saren päivlaskmas.

Klimat om ekvatorialine valdmerine neps mussonine. Kun keskmäine lämuz om +26..+28 C°. Ani ei olele lämuden vajehtusid randištol vodes ümbri, sikš miše lämäd meriveded oma läz kaikenaigašti. Mägiden korktusil enamba 1500 metrad voib panda halad öidme. Äi jogid om suril saril, no kaik ned oma lühüdad.

Londuseližed varad oma kivivoi, londuseline gaz, kivihil', tin, boksitad, nikel', vas'k, kuld, hobed, mec, solad heretusid tehmaha.

Politine sistem[redaktiruida | redaktiruida purde]

Indonezijan prezidentan Merdeka-pert'kulu («Joudjuden») Džakartas.

Ohjandusen form om unitarine konstitucine prezidentine tazovaldkund äjiden partijoiden sistemanke. Valdkundan pämez' da ohjastusen direktor om prezident. Hän mugažo om armijan päkäsknik da röunantagaižiden azjoiden ministr, märičeb ohjastusen mülükundad, taričeb ministriden kandidatoid vahvištamha parlamentale, paneb radnikusile jättud vahvištuseta parlamental ministrid. Üks' varaprezident om prezidentale abhu, hän tegeb prezidentan velgusidme lähtendan erindha statjan. Vspäi 2004 kaik rahvaz valičeb valdkundan prezidentad da varaprezidentad videks vodeks, kahtenden strokun voimuz om olmas.

Parlament om kaks'kodine Rahvahan Nevondkundaline Suim (indonez.: Majelis Permusyawaratan Rakyat, MPR) 692 ühtnijanke. Ezmäine kodi om Agjoiden Ezitajiden Nevondkund (indonez.: Dewan Perwakilan Daerah, DPD) 132 ühtnijanke (nellin kaikuččes agjaspäi). Toine kodi om Rahvahan Ezitajiden Nevondkund (indonez.: Dewan Perwakilan Rakyat, DPR) 560 ühtnijanke. Kaik rahvaz valičeb parlamentan ühtnijoid videks vodeks. Parlamentale sab heitta prezidentad radmaspäi uskletomuden ozutandal.

Parlamentan ühtnijoiden järgenduseližed valičendad oliba vn 2014 9. päiväl sulakud. Valitihe prezidentad da varaprezidentad järgkerdan vn 2014 9. päiväl heinkud. Vs 2014 redukun 20. päiväspäi Indonezijan nügüdläine prezident om Džoko Vidodo (sai 53,15%), varaprezident om Jusuf Kalla.

Administrativiž-territorialine jagand[redaktiruida | redaktiruida purde]

   Kacu kirjutuz: Indonezijan administrativiž-territorialine jagand.

Indonezii jagase 34 regionha: 32 niišpäi oma agjad (provincijad, indonez.: provinsi; 3 — eriliženke statusanke), 2 oma eriližed ümbrikod agjaha tazostadud (Džakart-pälidn da Džokjakart). Agjad alajagasoiš ümbrikoihe (indonez.: kabupaten) da niihe tazostadud lidnoihe (üks'lugu indonez.: kota).

Eläjad[redaktiruida | redaktiruida purde]

Indonezijas elädas indonezijalaižed erazvuiččenke etniženke augotižlibundanke. Jav-sar' om kaikiš tihedašti elänzoittud region.

Toižed lidnad-millionerad (enamba 2 mln ristituid vl 2013, surembaspäi penembha): Surabai, Bandung, Bekasi, Medan, Tangerang. Vl 2013 kaik oli 87 lidnad enamba mi 100 tuh. eläjidenke. Ühthemänho 98 lidnad om valdkundas.

Vl 2005 eläjiden lugu oli 237 424 363 ristitud. Kaikiš suremb ristitišt om nügüd'.

Religijan mödhe (2010): islaman uskojad — 87,2%, protestantad — 7,0%, rimalaižed katolikad — 2,9%, induizman uskojad — 1,7%, toižed uskojad — 0,9%, märhapanendata — 0,3%.

Rahvahanižanduz[redaktiruida | redaktiruida purde]

Industrialiž-agrarižen valdkundan kogosüdäiprodukt oli 3 243 trln US$ ostmižmahtusen paritetan mödhe (8nz' mail'mas, 2017) vai 12 400 US$ ühtele hengele. Vll 2015−2017 se ližadui 5% vodes. Maižandusen pala KSP:s om 14% (2017) i nece sarak otab 32% radnikoid (2016). Tegimišton pala om 40,3% i ratas 21%.

Indonezijan päeksport om elektroladimišt (läz 15%), erazvuiččed sobad (läz 12%), kivihil' (kümnendez), kivivoi (8%), pal'mvoi (7%), londuseline gaz (6%), pumaterialad da bumag (6%); toine eksport — kuld (5%), räzin (3%), kakaonproduktad (2%), vas'k (1%), tin (1%). Kitai, Japonii da Singapur oma päühtnijad torguindas (eksportan dai importan koumandez).

Homaičendad[redaktiruida | redaktiruida purde]

  1. Indonezijan ristitišton endustuz vn 2017 heinkus // Mail'man faktoiden kirj. — Cia.gov. (angl.)

Irdkosketused[redaktiruida | redaktiruida purde]


Azijan valdkundad
Azijan valdkundad
Afganistan | Araban Ühtenzoittud Emiratad (AÜE) | Armenii | Azerbaidžan1 | Bahrein | Bangladeš | Brunei | Butan | Egipt2 | Filippinad | Gruzii1 | Indii | Indonezii3 | Irak | Iran | Izrail' | Japonii | Jemen2 | Jordanii | Kambodž | Kazahstan1 | Katar | Kipr1 | Kirgizstan | Kitai | Korejan Rahvahaliž-Demokratine Tazovaldkund | Korejan Tazovaldkund | Kuveit | Laos | Livan | Malaizii | Mal'divan Sared | Mjanmar | Mongolii | Nepal | Oman | Pakistan | Päivnouzmaine Timor | Saudan Arabii | Singapur | Sirii | Šrilank | Tadžikistan | Tailand | Turkanma1 | Turkmenistan | Uzbekistan | Venäma1 | Vjetnam

1 Om Evropas mugažo. 2 Om Afrikas mugažo. 3 Om Valdmerimaiš mugažo.