Kenii

Vikipedii
Hüpähtada: navigacii, Ecind
Kenijan Tazovaldkund
Jamhuri ya Kenya (suahili)
Republic of Kenya (angl.)
 Flag
Flag of Kenya.svg
 Valdkundznam
Alternate Coat of arms of Kenya.svg
Pälidn Nairobi
Eläjiden lugu (2013) 44 037 656[1] ristitud
Pind 580 367[2] km²
Kenijan TazovaldkundJamhuri ya Kenya (suahili)Republic of Kenya (angl.)
Kel' suahili, anglijan
Valdkundan pämez' Uhuru Keniata
Päministr Uil'jam Samoei Ruto
Religii hristanuskond, paganuz, islam
Valüt kenijan šilling (KES)
Internet-domen .ke
Telefonkod +254[3]
Aigvö UTC+3

Kenii (suahilikš da anglijaks: Kenya), täuz' oficialine form — Kenijan Tazovaldkund (suahilikš: Jamhuri ya Kenya, angl.: Republic of Kenya), om valdkund Päivnouzmaižes Afrikas. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Nairobi.

Istorii[redaktiruida | redaktiruida purde]

Vl 1963 tal'vkun 12. päiväl Kenii tedoti ripmatomudes Sures Britanijaspäi.

Jäl'gmäine Konstitucijan udištamine oli vl 2010 elokun 27. päiväl, se vahvištadud kaiken rahvahan referenduman satusiden mödhe (67% «za»-änid) da vajehti vn 1963 ripmatomuden Konstitucijad.

Geografijan andmused[redaktiruida | redaktiruida purde]

Kenijan topografine kart.

Kenii om mavaldkundröunoiš Efiopijanke pohjoižes (röunan piduz — 861 km), Somalinke päivnouzmas (682 km), Tanzanijanke suvipäivlaskmas (769 km), Ugandanke päivlaskmas (933 km) da Suvisudananke lodehes (232 km). Ühthine röun kuivmadme — 3477 km. Kenijan suvipäivnouzmaižed randad lainištab Indine valdmeri 536 km randanpirdanke[2].

Kenijan mägišt levigandeb man keskuses. Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Kenii-mägi, 5199 m meren pindan päl, toine surtte Afrikan pindal Kilimandžaro-mägen jäl'ghe. Kaikiš suremb afrikaine Viktorii-järv om valkundan päivlaskmaižel röunal. Järed pit'kač Rudol'f (Turkan)-järv sijadase man lodehes. Kaks' surt joged om Kenijas: Tan (800 km pitte) da Ivaso Njiro (700 km).

Klimat om ekvatorialine mererandpolel da läz Viktorii-järved, räk da kuiv man südäimes, ven klimat om mägil. Ekvator läbitab man kesktahod da jagab sidä ani poleti.

Kenijas om enamba 60 nacionaližid puištoid da kel'dtahoid, a kaiked om 329 kaitud londuselišt territorijad.

Londuseližed pävarad oma kivivoi, kuld, cink, rubinad, baritad; toižed oma mouckivi, sod, špat, sauvondgips.

Tobmuz[redaktiruida | redaktiruida purde]

State House («Valdkundan pert'») om prezidentan rezidencii Nairobiš, saudud vl 1907.

Ohjandusen form om unitarine prezidentine tazovaldkund äjiden partijoiden ezitajiden sistemanke.

Valdkundan da ohjastusen pämez' om prezident (suahilikš: Rais wa Jamhuri ya Kenya) (rahvaz valičeb händast 5 vodeks). Hän-žo om Kenijan ičtazkaičendvägiden päkäsknik.

Parlament om kaks'kodine. Üläkodi om Senat, 67 ühtnijad valitas 5 vodeks (47 heišpäi municipaližed nevondkundad valitas, 16 našt panese politižil partijoil; 1 mez' da 1 naine norištospäi; 1 mez' da 1 naine invalidoišpäi). Alakodi om Nacionaline Suim (suah. Bunge), sen 349 ühtnijad valitas 5 vodeks (290 — rahvaz änestab, 47 našt kaikuččes ümbrikospäi, 12 — partijoišpäi valutud rahvahal proporcijas). Molembiden Kodiden ezimehed (spikerad) oma oficialitomad personad, ei mülütagoi parlamentan ühtnijoiden luguhu.

Järgenduseližed valičendad oliba vl 2013 keväz'kun 4. päiväl. Kenijas om generaližiden valičendoiden vero. Kaikid änestadas ühthe kerdha videks vodeks: prezidentad, parlamentan kandidatoid da erasid toižid.

Administrativiž-territorialine jagand[redaktiruida | redaktiruida purde]

   Kacu kirjutuz: Kenijan administrativiž-territorialine jagand.

Kenii alajagase 47 ümbrikho (ühtes Nairobi-pälidnan da Mombas-lidnan ümbrikoidenke). Ümbrikod alajagasoiš valičemižümbrikoihe (niid om 290).

Eläjad[redaktiruida | redaktiruida purde]

Kenijas elädas kenijalaižed.

Toižed järedad lidnad (enamba 250 tuh. ristituid vn 2009 rahvahanlugemižen mödhe[4], surembaspäi penembha): Mombas, Kisumu, Nakuru, Eldoret, Kenanč. Vl 2009 oli 100 lidnad enamba 30 tuh. ristitištonke Kenijas.

Ižanduz[redaktiruida | redaktiruida purde]

Kenijan päeksport om čai, änikod, kivivoi, kofe; toine eksport — muil da peroksikarbonatad, sobad, reaktivižed lendimed.

Homaičendad[redaktiruida | redaktiruida purde]

  1. Country Rank. Countries and Areas Ranked by Population: 2013. — U.S. Department of Commerce (Census.gov). (angl.)
  2. 2,0 2,1 Kenya. — Mail'man faktoiden kirj. — Cia.gov. (angl.)
  3. Tanzanijas da Ugandaspäi telefonkod +005 om.
  4. 2009 Census Vol 1 Table 3 Rural and Urban Population. — Opendata.go.ke. (angl.)

Irdkosketused[redaktiruida | redaktiruida purde]


Afrikan valdkundad
Afrikan valdkundad
Alžir | Angol | Benin | Botsvan | Burkina Faso | Burundi | Čad | Džibuti | Efiopii | Egipt1 | Ekvatorialine Gvinei | Eritrei | Gabon | Gambii | Gan | Gvinei | Gvinei-Bisau | Jemen1 | Kabo Verde | Kamerun | Kenii | Keskafrikan Tazovaldkund | Komoran Sared | Kongon Demokratine Tazovaldkund | Kongon Tazovaldkund | Kot d'Ivuar | Lesoto | Liberii | Livii | Madagaskar | Malavi | Mali | Marok | Mavrikii | Mavritanii | Mozambik | Namibii | Niger | Nigerii | Ruand | San Tome da Prinsipi | Seišelan Sared | Senegal | Sjerra Leone | Somali | Sudan | Suviafrikan Tazovaldkund | Suvisudan | Svazilend | Zambii | Zimbabve | Tanzanii | Togo | Tunis | Ugand

1 Om Azijas mugažo.