Gvinei-Bisau

Vikipedii
Hüpähtada: navigacii, Ecind
Gvinei-Bisaun Tazovaldkund
República da Guiné-Bissau
 Flag
Flag of Guinea-Bissau.svg
 Valdkundznam
Emblem of Guinea-Bissau.svg
Pälidn Bisau
Eläjiden lugu (2014) 1 514 451[1] ristitud
Pind 36 125[2] km²
Gvinei-Bisaun TazovaldkundRepública da Guiné-Bissau
Kel' portugalijan
Valdkundan pämez' Žoze Mario Vaz
Päministr Karlos Korreia
Religii islam, paganuz, hristanuskond
Valüt KFA:n frank (XOF)
Internet-domen .gw
Telefonkod +245
Aigvö UTC+0

Gvinei-Bisau, täuz' oficialine nimi — Gvinei-Bisaun Tazovaldkund (port.: República da Guiné-Bissau), om valdkund Päivlaskmaižes Afrikas, Atlantižen valdmeren randal. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Bisau.

Istorii[redaktiruida | redaktiruida purde]

Vl 1471-75 portugalijalaižed Kabo Verdespäi zavodihe otta kävutamižhe nügüdläižen valdkundan territorijad, mödes aborigenoid Brazilijha orjikš. Vozil 1879-1973 valdkundan nimi oli Portugaline Gvinei. Vhesai 1886 nügüdläižen Gvinejan territorii mugažo mülüi sigä, no sid' mäni Francijan tobmuden alle.

Vl 1973 sügüz'kun 24. päiväl Gvinei-Bisau tedoti ičeze ripmatomudes Portugalijaspäi.

Voziš 1998-1999 valdkundas oli Rahvahanikoiden soda. Valdkundan istorijas oli koume sodakukerdust (vl 2003, 2011, 2012).

Jäl'gmaine Konstitucii[3] om hüvästadud kaiken rahvahan referendumal vl 1984 (vn 1991 vajehtusidenke).

Geografijan andmused[redaktiruida | redaktiruida purde]

Gvinei-Bisaun topografine kart.

Gvinei-Bisaul om mavaldkundröunoid Senegalanke pohjoižes (röunan piduz — 338 km, se om oiged linii päivnouzmaspäi päivlaskmha) da Gvinejanke suvipäivnouzmas (386 km). Ühthine röunoiden piduz madme — 724 km. Atlantižen valdmererandan piduz om 350 km.

Tahoidme sodunu lapak mererandaline alangišt otab valdkundan pindan tobjan palan. Veden pind otab 12% man territorijad. Aigan mändes täuz'vezižed joged (Žeb, Kašeu, Korubal, Balan) oma čapelnu valdmeren randanpirdad. Kaikiš korktemb čokkoim om nimetoi taho Futa Džalon-platol valdkundan pohjoižpäivnouzmpoles, 300 m valdmeren pindan päl.

Klimat om subekvatorialine mussonine, sadegid paneb tobjimalaz kezal. Voden kesklämuz om +26°C, läz vajehtusita kuidme. Valdmererandal paneb 3000 mm sadegid, a päivnouzmal — 1200 mm (sigä oleskeleb letetorokoid-ki).

Londuseližiden pävaroiden keskes om kivivoid da londuselišt gazad (šel'fas), boksitoid, fosfatoid, mecoid, granitad. Niišpäi vaiše mec om ottud radho.

Politine sistem[redaktiruida | redaktiruida purde]

Kolinas de Boe (Colinas de Boé)-pert'kulu om parlamentan sauvuz Bisaus.

Ohjandusen form om unitarine konstitucine segoitadud tazovaldkund. Valdkundan pämez' om prezident, kaik rahvaz valičeb händast 5 vodeks. Prezidentan ohjandamižen strokuiden lugu ei ole röunatud, no vspäi 1974 valdkundas ei olend ni üht prezidentad, ken ištuiži ičeze ezmäižen vižvoččen strokun lophusai kogonaz.

Parlament om üks'kodine Nacionaline Rahvahaline Suim (port. Assembleia Nacional Popular da Guiné-Bissau), kaik rahvaz valičeb sen 100 ühtnijoid nelläks vodeks.

Ülembaine Käskuzkund (port. Supremo Tribunal da Justiça) om käskuzkundaližen tobmuden pä.

Gvinei-Bisaun parlamentan da prezidentan valičendad oliba vl 2014 sulakun 13. päiväl.

Administrativiž-territorialine jagand[redaktiruida | redaktiruida purde]

   Kacu kirjutuz: Gvinei-Bisaun administrativiž-territorialine jagand.

Gvinei-Bisau jagadas ühesha regionha (port. üks'lugu regiao), üks' niišpäi om pälidn (kaikiš suremb region ristitišton lugun mödhe), i völ üks’ sijadase Bižagoš-sarištol (kaikiš penemb region ristitišton lugun mödhe).

Eläjad[redaktiruida | redaktiruida purde]

Gvinei-Bisaus elädas bisaugvinejalaižed.

Valdkundan kaikiš suremb lidn om Bisau. Toižed sured lidnad (enamba 12 tuh. ristitud vl 2005, surembaspäi penembha) oma Bafat, Gabu da Bisor.

Ižanduz[redaktiruida | redaktiruida purde]

Vl 2012 Gvinei-Bisaun eksportan päpaloin oli arahis da pähkmed (kokospal'man, Brazilijan da kešjupähkmed) (93%); toižed eksportiruidud tavarad — kuld, pumaterialad, kala, puvill, ris.

Homaičendad[redaktiruida | redaktiruida purde]

  1. Gvinei-Bisaun ristitišt. — Gvinei-Bisaun Statistikan Nacionaline institut (Stat-guinebissau.com). (port.)
  2. Gvinei-Bisaun pind. — Mail'man faktoiden kirj (Cia.gov). (angl.)
  3. Gvinei-Bisaun Konstitucii. — Constitutionnet.org. (angl.)

Irdkosketused[redaktiruida | redaktiruida purde]


Afrikan valdkundad
Afrikan valdkundad
Alžir | Angol | Benin | Botsvan | Burkina Faso | Burundi | Čad | Džibuti | Efiopii | Egipt1 | Ekvatorialine Gvinei | Eritrei | Gabon | Gambii | Gan | Gvinei | Gvinei-Bisau | Jemen1 | Kabo Verde | Kamerun | Kenii | Keskafrikan Tazovaldkund | Komoran Sared | Kongon Demokratine Tazovaldkund | Kongon Tazovaldkund | Kot d'Ivuar | Lesoto | Liberii | Livii | Madagaskar | Malavi | Mali | Marok | Mavrikii | Mavritanii | Mozambik | Namibii | Niger | Nigerii | Ruand | San Tome da Prinsipi | Seišelan Sared | Senegal | Sjerra Leone | Somali | Sudan | Suviafrikan Tazovaldkund | Suvisudan | Svazilend | Zambii | Zimbabve | Tanzanii | Togo | Tunis | Ugand

1 Om Azijas mugažo.