Somali

Vikipedii
Hüpähtada: navigacii, Ecind
Somalin Federativine Tazovaldkund
Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya (somal.)
جمهورية الصومال الفدرالية (arab.)
(Džumhūrījat Aṣ Ṣūmāl Al' Fidirālījah)
 Flag
Flag of Somalia.svg
 Valdkundznam
Coat of arms of Somalia.svg
Pälidn Mogadišo
Eläjiden lugu (2014) 10 428 043[1] ristitud
Pind 637 657 km²
Somalin Federativine TazovaldkundJamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya (somal.)جمهورية الصومال الفدرالية (arab.)(Džumhūrījat Aṣ Ṣūmāl Al' Fidirālījah)
Kel' somalin, araban
Valdkundan pämez' Hasan Šeih Mahmud
Päministr Omar Abdirašid Ali Šermark
Religii islam
Valüt Somalin šilling (SOS)
Internet-domen .so
Telefonkod +252
Aigvö UTC+3

Somali, täuz' oficialine nimituz — Somalin Federativine Tazovaldkund (somalin kelel: Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, arab.: جمهورية الصومال الفدرالية Džumhūrījat Aṣ Ṣūmāl Al' Fidirālījah), om valdkund Päivnouzmaižes Afrikas. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Mogadišo.

Istorii[redaktiruida | redaktiruida purde]

Ezmäižed lidnad-valdkundad sünduiba Somalin territorijal 200:ndes vodes EME.

Vozil 1884-1960 Somalin erazvuiččed palad oliba Suren Britanijan (Somalilend) da Italijan kolonijoikš. Erased heimod tundištuiba Efiopijan tobmut.

Vl 1960 heinkun 1. päiväl Somali tedoti ripmatomut Sures Britanijaspäi da Italijaspäi, i kaks' endišt kolonijad ühtnihe.

Vl 1969 redukun 21. päiväl sodakukerduz oli valdkundas.

Vl 1991 rahvahanikoiden soda zavodihe valdkundas, se jätktase nügüd'-ki.

Vl 2012 elokun 1. päiväl Nacionaline Konstitucine Suim vahvišti uden pordaigaižen Konstitucijan[2].

Geografijan andmused[redaktiruida | redaktiruida purde]

Somalin topografine kart.

Somali om mavaldkundröunoiš Kenijanke suvipäivlaskmas (röunan piduz — 682 km), Efiopijanke päivlaskmas (1600 km) da Džibutinke lodehes (58 km). Ühthine röun kuivmadme om 2340 km. Somalin randad lainištab Indine valdmeri, pohjoižes — sen Adenan laht. Ühthine randanpird om 3025 km pitte.

Reljef om tazo tobjimalaz. Pohjoižes om plato 500-1500 m korktusidenke. Mussonan aigan necen platon alangoil (balleh:il) järved reskvedenke sädase. Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Šimbiris-mägi, 2416 m meren pindan päl. Kaikenaigaižed joged oma man suves: Džubb da Uabe Šebelle.

Klimat om letetazangišton räk da kuiv, suves — subekvatorialine mussonine. Paneb 200-300 mm sadegid vodes, suvipäivlaskmas 600 mm.

Londuseližed pävarad oma londuseline gaz, raudkivend, uran, vanadii, torii, tin, vas'k, boksitad; toižed varad oma sauvondgips da keitandsol.

Politine sistem[redaktiruida | redaktiruida purde]

Somalin politine kart vl 2014 redukus.

Ohjandusen form om federaline parlamentine tazovaldkund.

Valdkundan pämez' om prezident. Hän paneb radsijha päministrad. Päministr formiruib ohjastust.

Parlament om kaks'kodine Somalin Federaline Parlament (somal.: Golaha Shacabka Soomaaliya vai Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya). Üläkodi om 54 ühtnijanke. Alakodi om Rahvahan Kodi, se kogoneb 275 ühtnijad (sidä kesken 30% oma naižed). Vl 2012 sügüz'kun 10. päiväl parlament valiči prezidentad ezmäižen kerdan pit'kas aigas.

Jäl'gmäižed valičendad parlamentha oliba vl 1984. Vl 2012 elokun 20. päiväl Nacionaline Konstitucine Suim vahvišti nügüdläižen parlamentan ühtnijoiden nimikirjutesen.

Administrativiž-territorialine jagand[redaktiruida | redaktiruida purde]

   Kacu kirjutuz: Somalin administrativiž-territorialine jagand.

Somali alajagase 18 administrativižhe agjaha (üks'lugu gobol) oficialižikš. Agjad alajagase 90 ümbrikho (üks'lugu degmo).

Eläjad[redaktiruida | redaktiruida purde]

Somališ elädas somalilaižed.

Toižed sured lidnad (enamba 500 tuh. ristitud, surembaspäi penembha): Hargeis, Bosaso, Gal'kajo.

Rahvahanižanduz[redaktiruida | redaktiruida purde]

Somalin päeksport om eläbad kabjživatad (86%: lambhad 61%, lehmäd 17%, toižed 8%); toine eksport — puhil' (6%), nahkad (2%).

Homaičendad[redaktiruida | redaktiruida purde]

  1. Somalin ristitišton endustuz vl 2014 heinkus. — Mail'man faktoiden kirj. — Cia.gov. (angl.)
  2. Vn 2012 Somalin Konstitucii. — Somaliweyn.com. (angl.)

Irdkosketused[redaktiruida | redaktiruida purde]


Afrikan valdkundad
Afrikan valdkundad
Alžir | Angol | Benin | Botsvan | Burkina Faso | Burundi | Čad | Džibuti | Efiopii | Egipt1 | Ekvatorialine Gvinei | Eritrei | Gabon | Gambii | Gan | Gvinei | Gvinei-Bisau | Jemen1 | Kabo Verde | Kamerun | Kenii | Keskafrikan Tazovaldkund | Komoran Sared | Kongon Demokratine Tazovaldkund | Kongon Tazovaldkund | Kot d'Ivuar | Lesoto | Liberii | Livii | Madagaskar | Malavi | Mali | Marok | Mavrikii | Mavritanii | Mozambik | Namibii | Niger | Nigerii | Ruand | San Tome da Prinsipi | Seišelan Sared | Senegal | Sjerra Leone | Somali | Sudan | Suviafrikan Tazovaldkund | Suvisudan | Svazilend | Zambii | Zimbabve | Tanzanii | Togo | Tunis | Ugand

1 Om Azijas mugažo.