Efiopii

Vikipedii
Hüpähtada: navigacii, Ecind
Efiopijan Federativine Demokratine Tazovaldkund
የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ
(ye-Ītyōṗṗyā Fēdēralāwī Dēmōkrāsīyāwī Rīpeblīk) (amhar.)
 Flag
Flag of Ethiopia.svg
 Valdkundznam
Coat of arms of Ethiopia.svg
Pälidn Addis-Abeb
Eläjiden lugu (2015) 90 076 012[1] ristitud
Pind 1 104 300[2] km²
Efiopijan Federativine Demokratine Tazovaldkundየኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ(ye-Ītyōṗṗyā Fēdēralāwī Dēmōkrāsīyāwī Rīpeblīk) (amhar.)
Kel' amharan[3]
Valdkundan pämez' Mulatu Tešome
Päministr Hailemariam Desalen'
Religii hristanuskond, islam
Valüt efiopijan bir (ETB)
Internet-domen .et
Telefonkod +251
Aigvö UTC+3

Efiopii (amhar. የኢትዮጵያ, transliteracii: ʾĪtyōṗṗyā), oficialižikš — Efiopijan Federativine Demokratine Tazovaldkund (amhar.: የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ, Ītyōṗṗyā Fēdēralāwī Dīmōkrāsīyāwī Rīpeblīk, orom.: Federaalawaa Dimokraatawaa Repabliikii Itoophiyaa), om valdkund merirandpoleta Afrikan päivnouzmas. Sen enzne nimi oli Abissinii. Päine da kaikiš suremb lidn om Addis-Abeb.

Efiopii om Afrikan kahtenz' valdkund ičeze ristitišton lugun mödhe (Nigerijan jäl'ghe).

Istorii[redaktiruida | redaktiruida purde]

Voz'sadoil 4.-6. meiden erad ezmäine valdkund (Aksum-car'kund) sai ičeze änikoičendad nügüd'aigaižen Efiopijan pohjoižes.

Vozil 1893-1899 Menelik II-imperator udessünduti Efiopijan valdkundan ühtmut. Efiopii ei olend nikonz kolonijan.

Jäl'gmäine Konstitucii tuli väghe vl 1995 elokus.

Geografijan andmused[redaktiruida | redaktiruida purde]

Efiopijan topografine kart.

Efiopii om mavaldkundröunoiš Eritrejanke pohjoižes (röunan piduz — 1033 km), Džibutinke homendezbokas (342 km), Somalinke päivnouzmas (1640 km), Kenijanke suves (867 km), Suvisudananke ehtbokas (1299 km) da Sudananke lodehes (744 km). Ühthine röunoiden piduz om 5925 km. Efiopii om mererandatoi valdkund 1 104 300 km² pindanke, saum vezid — 9,4%.

Efiopii om mägekaz valdkund tobjimalaz, Efiopijan mägišt om sen päpala. Kaikiš korktemb čokkoim om Ras Dašen-mägi, 4533 m meren pindan päl. Kaikiš madalamb čokkoim om Danakil-alang (-125 m).

Londuseližed pävarad oma londuseline gaz, kuld, platin, vas'k, gidroenergii; toižed varad oma potaš da mahuz.

Tobmuz[redaktiruida | redaktiruida purde]

Efiopii om federacii da parlamentine tazovaldkund äjiden partijoiden sistemanke. Valdkundan pämez' om prezident. Hänen kandidaturad alakodi valičeb. Prezidentan valdatusiden strok om kuz' vot oiktusenke valičemha tošti.

Parlament om kaks'kodine. Üläkodi om Federacijan Kodi, mülüb 108 ühtnijad. Heid valitas štatoiden suimil 5 vodeks. Alakodi om Rahvahan Ezitajiden Kodi 547 ristitunke, kaik rahvaz valičeb heid mugažo 5 vodeks.

Järgvaličendad parlamentan alakodihe oliba vl 2015 semendkun 24. päiväl. Nügüdläine prezident om Mulatu Tešome vs 2013 redukun 7. päiväspäi. Hailemariam Desalen' radab päministran vs 2012 elokun 20. päiväspäi.

Administrativiž-territorialine jagand[redaktiruida | redaktiruida purde]

   Kacu kirjutuz: Efiopijan administrativiž-territorialine jagand.

Administrativiž-territorialižikš Efiopii jagase 11 regionha: 9 avtonomižhe agjaha (üks'lugu amhar. transl.: kəlləlkillil:ha, štatha etnižen tundusen mödhe) da kahthe agjaha tazostadud lidnha ičeohjandusenke (üks'lugu amhar. transl.: yä'städadär akkababiastedader akababi: Addis-Abeb da Dire-Dau). Agjad alajagasoiš 68 zonha (üks'lugu amhar. transl.: zonəzoni), ned — 770 ümbrikho (amhar. transl.: wärädauored, sidä kesken läz sadad oma lidnümbrikod). Ümbrikod alajagase kundoihe (amhar. transl.: käbälakebel).

Eläjad[redaktiruida | redaktiruida purde]

Efiopii om üks' kaikiš amuižembiš valdkundoišpäi mail'mas (10. voz'sadaspäi edel m.e.) da valdkund hristanuskondanke amussai. Uskojiden mülükund (vn 1994 rahvahanlugemižen mödhe): 60,8% — hristanuskojad, 32,8% — islamanuskojad, afrikanižiden kul'toiden polenpidajad — 4,6%, toižed — 1,8%.

Efiopijan toižed järedad lidnad (enamba 200 tuh. ristitud vl 2012[4]): Adam (Nazret), Gonder, Mekele, Desse, Bahr Dar, Džimm. Vl 2015 kaik oli 19 sadatuhašt lidnad.

Ižanduz[redaktiruida | redaktiruida purde]

Vl 2010 Efiopijan päeksport oli kofe (28%), voikazmusiden semned (15%), maplodud (9%), kuld (7%), kroksaitud veresed änikod (7%), liha da eläb kabjživatišt (7%), bobad (6%); toine eksport — živatoiden nahkad (3%), varapalad kouvazmašinoiden täht (1%), niobii (1%).

Homaičendad[redaktiruida | redaktiruida purde]

  1. Population Projection of Ethiopia for All Regions At Wereda Level from 2014 – 2017 //2014 Population and Housing Census of Ethiopia. — Central Statistical Agency (Ethiopia) (csa.gov.et), 2014. (angl.)
  2. Efiopijan pind. — Mail'man faktoiden kirj. — Cia.gov. (angl.)
  3. Article 5. //Ethiopian Constitution. — Apapeth.org. (angl.)
  4. Ethiopia: largest cities and towns and statistics of their population (2012-05-29). — World-gazetteer.com. (angl.)

Irdkosketused[redaktiruida | redaktiruida purde]


Afrikan valdkundad
Afrikan valdkundad
Alžir | Angol | Benin | Botsvan | Burkina Faso | Burundi | Čad | Džibuti | Efiopii | Egipt1 | Ekvatorialine Gvinei | Eritrei | Gabon | Gambii | Gan | Gvinei | Gvinei-Bisau | Jemen1 | Kabo Verde | Kamerun | Kenii | Keskafrikan Tazovaldkund | Komoran Sared | Kongon Demokratine Tazovaldkund | Kongon Tazovaldkund | Kot d'Ivuar | Lesoto | Liberii | Livii | Madagaskar | Malavi | Mali | Marok | Mavrikii | Mavritanii | Mozambik | Namibii | Niger | Nigerii | Ruand | San Tome da Prinsipi | Seišelan Sared | Senegal | Sjerra Leone | Somali | Sudan | Suviafrikan Tazovaldkund | Suvisudan | Svazilend | Zambii | Zimbabve | Tanzanii | Togo | Tunis | Ugand

1 Om Azijas mugažo.