Ugand

Vikipedii
Jump to navigation Jump to search
Ugandan Tazovaldkund
Republic of Uganda (angl.)
Jamhuri ya Uganda (suahili)
 Flag
Flag of Uganda.svg
 Valdkundznam
Coat of arms of Uganda.svg
Pälidn Kampal
Eläjiden lugu (2014) 35 918 915[1] ristitud
Pind 241 038 km²
Ugandan Tazovaldkund Republic of Uganda (angl.) Jamhuri ya Uganda (suahili)
Kel' anglijan, suahili
Valdkundan pämez' Joveri Museveni
Päministr Ruhakana Rugunda
Religii hristanuskond, paganuz, islam
Valüt ugandan šilling (USh) (UGX)
Internet-domen .ug
Telefonkod +256[2]
Aigvö UTC+3

Ugand (angl.: Uganda, suahilil: Uganda, a mugažo Yuganda nacionaližel lugand-kelel), täuz' oficialine nimituz — Ugandan Tazovaldkund (angl.: Republic of Uganda, suahili-kelel: Jamhuri ya Uganda), om mererandatoi valdkund Afrikan päivnouzmpoles. Pälidn da kaikiš suremb lidn om Kampal.

Istorii[redaktiruida | redaktiruida purde]

Vl 1962 redukun 9. päiväl Ugand tedoti ripmatomudes Sures Britanijaspäi.

Vl 1985 sodakukerduz oli valdkundas.

Jäl'gmäine Konstitucii[3] om vahvištadud vl 1995 redukun 8. päiväl.

Geografijan andmused[redaktiruida | redaktiruida purde]

Ugandan topografine kart.

Ugand om valdkundröunoiš Kenijanke päivnouzmas (röunan piduz — 814 km), Tanzanijanke (391 km) da Ruandanke (172 km) suves, Kongon Demokratižen Tazovaldkundanke päivlaskmas (877 km), Suvisudananke pohjoižes (475 km). Ühthine röunoiden piduz om 2729 km. Valdkundan pind om 241 038 km², sidä kesken saum vezid om 18% (43 938 km²). Ugand om mererandatoi valdkund.

Valdkundan pind om jagadud jogialangištoil mägitazangišt 1000-1500 metrad korktusil. Valdkundan kaikiš korktemb čokkoim om Margarit-mägioc (5110 m). Al'bert-järven pind om kaikiš madalamb (621 m). Viktorii-järv otab Ugandan suvipäivnouzmpol't.

Klimat om subekvatorialine.

Londuseližed pävarad oma vas'k, kobal't, kuld, gidroenergii; toižed varad — mouckivi, keitandsol, mahuz.

Politine sistem[redaktiruida | redaktiruida purde]

Ugandan parlament Kampalas.

Ohjandusen form om unitarine prezidentine tazovaldkund dominirujan partijan sistemanke. Valdkundan pämez' om prezident, hän-žo om azekhiden vägiden päkäsknik. Kaik rahvaz valičeb händast videks vodeks, strokuiden lugu om röunatusita. Prezident paneb päministrad da toižid ministrid radnikusele.

Parlament (angl.: Parliament of Uganda) om üks'kodine 385 deputatanke (238 — kaik rahvaz valičeb, 112 — naižiden ezitajad, 10 — armijaspäi, 5 — norištospäi, 5 — invalidoiden ezitajad, 5 — radajiden ezitajad, 13 — vihtoi oficialižed personad). Deputatoiden valdatusiden strok om viž vot.

Vl 2011 uhokun 18. päiväl Ugandan järgvaličendad oliba. Valitihe prezidentad da parlamentan ühtnijoid. Joveri Museveni sai vägestust (68,38%). Hän jätktab prezidentan vspäi 1986. Ugandan nügüdläine päministr om Ruhakana Rugunda.

Administrativiž-territorialine jagand[redaktiruida | redaktiruida purde]

   Kacu kirjutuz: Ugandan administrativiž-territorialine jagand.

Ugand alajagase 4 agjaha (regionha, angl.: region). Agjad jagase 112 ümbrikho (angl.: district), üks' niišpäi om Kampal-pälidnan ümbrik. Ümbrikod alajagase municipaližihe ühtnikoihe.

Eläjad[redaktiruida | redaktiruida purde]

Ugandas elädas ugandalaižed.

Toižed sured lidnad (enamba 100 tuh. ristitud vn 2014 rahvahanlugemižen mödhe, surembaspäi penembha): Kir, Mbarar, Mukono, Gulu, Nansan, Masak, Kasese, Hoim. Vl 2014 21 lidnad enamba mi 50 tuh. eläjidenke.

Vl 2014 eläjiden lugu oli 35 918 915 ristitud.

Ižanduz[redaktiruida | redaktiruida purde]

Ugandan päeksport om kofe (19%), toižed söndtavarod (läz 13%, sidä kesken ris, kukuruz, pal'mvoi, perč, olud, kuidud leib), kala da liha (9%), tabak (6%); toine eksport — oigendimed radion da telefoniden täht (4%), cement (4%), kivivoi (4%), kakaonbabud (3%), vihand čai (3%), rogosahar (3%), änikod (2%), kuld (2%), raud (2%), puvill (2%), muil (1%).

Homaičendad[redaktiruida | redaktiruida purde]

  1. Ugandan ristitišton endustuz vl 2014 heinkus. — Mail'man faktoiden kirj (Cia.gov). (angl.)
  2. Kenijas da Tanzanijaspäi telefonkod +006 om.
  3. Ugandan Konstitucijan tekst (1995). — Parliament.go.ug. (angl.)

Irdkosketused[redaktiruida | redaktiruida purde]


Afrikan valdkundad
Afrikan valdkundad
Alžir | Angol | Benin | Botsvan | Burkina Faso | Burundi | Čad | Džibuti | Efiopii | Egipt1 | Ekvatorialine Gvinei | Eritrei | Esvatini | Gabon | Gambii | Gan | Gvinei | Gvinei-Bisau | Jemen1 | Kabo Verde | Kamerun | Kenii | Keskafrikan Tazovaldkund | Komoran Sared | Kongon Demokratine Tazovaldkund | Kongon Tazovaldkund | Kot d'Ivuar | Lesoto | Liberii | Livii | Madagaskar | Malavi | Mali | Marok | Mavrikii | Mavritanii | Mozambik | Namibii | Niger | Nigerii | Ruand | San Tome da Prinsipi | Seišelan Sared | Senegal | Sjerra Leone | Somali | Sudan | Suviafrikan Tazovaldkund | Suvisudan | Zambii | Zimbabve | Tanzanii | Togo | Tunis | Ugand

1 Om Azijas mugažo.